ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ-೧೦ ಕರ್ಣಾಟ-ಕಾದಂಬರೀಪ್ರಪಂಚ

ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬಾಣಭಟ್ಟ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಗದ್ಯಕಾವ್ಯ! ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ವರ್ಣನೆಗಳೇ ಅಸಂಖ್ಯ, ಅದ್ಭುತ! ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕತೆ ಬೃಹತ್ಕಥೆಯಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ! ಗುಣಾಢ್ಯ ಪೈಶಾಚೀಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಬೃಹತ್ಕಥೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ! ಅದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಕಥಾಸರಿತ್ಸಾಗರವೇ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಆಕರವಾಗಿರವಾದ ಕಥೆಯ ಎಳೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಾಣನ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅದಾವುದೂ ಗೋಚರಿಸದಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ವಸ್ತುತಃ ಬಾಣನ ಕಾದಂಬರಿ ಗದ್ಯದಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕೃತಿಯಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿನ ಗದ್ಯಕಥಾನಕಕ್ಕೆಲ್ಲ "ಕಾದಂಬರಿ" ಎಂಬುದೇ ಹೆಸರಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಅದೊಂದು ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರದ ಪ್ರೇಮಕಥೆ! ಕಾದಂಬರಿ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಿಯ ಕಥಾನಾಯಕಿಯ ಹೆಸರು!

ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆತ ಬರೆದನೆಂದೂ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಅವನ ಮಗ ಬರೆದನೆಂದೂ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹಿಂದೊಂದು ಕಥಾನಕವೂ ಇದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗವನ್ನು ಬರೆದ ಬಾಣಭಟ್ಟ ಮೃತನಾದ. ಆ ಬಳಿಕ ಅವನ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ತೆರಳಿದರಂತೆ. ಆಗ ಗುರು ಅವರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮನೆಯೆದುರಿಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಒಬ್ಬ "ಶುಷ್ಕೋವೃಕ್ಷಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯಗ್ರೇ| ತದುಪರಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸರ್ಪೋsಪ್ಯಸ್ತಿ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ!ಶುಷ್ಕವಾದ ಒಂದು ಮರವಿದೆ, ಅದರ ಮೇಲೊಂದು ಸರ್ಪವೂ ಇದೆ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಅದನ್ನೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗನಿಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಅವನು "ನೀರಸ ತರುರಿಹ ವಿಲಸತಿ ನಿಕಟೇ|ತದುಪತಿ ಮಣಿಮಯಕುಟಿಲಭುಜಂಗಃ||” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೇಳಿದ್ದು ಅದೇ ವಾಕ್ಯವನ್ನೇ ಆದರೂ ಹೇಳುವ ರಿತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯಲ್ಲ! ಅಲ್ಲಿರುವ ಪದಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಆ ಎರಡನೇ ಮಗನಿಗೇ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಗುರು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಭೂಷಣಭಟ್ಟ.

ಈ ಕಾದಂಬರಿ ತುಂಬಾ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯ ಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆನಷ್ಟೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಕವಿ.ಹೀಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವರ್ಣನೆಯ ಕಾವ್ಯಗಳು ಸಮಯದ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಬ್ಬರು ಮಿತ್ರರೊಡನೆ ಬಾಣನ ವರ್ಣನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು- “ಬಾಣಭಟ್ಟನು ಆನೆಯೊಂದು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸತೊಡಗಿದ ಎಂದರೆ- ಅದು ಬಾಲವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಮುಗಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆನೆ ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡಿ ಹೊರಟು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ- ಅಷ್ಟು ವರ್ಣನೆ ಇರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ದಿಟ! ಆದರೆ ಅದರ ಸೊಗಸೇ ಬೇರೆ! ಅದಕ್ಕೇ ಅಲ್ಲವೇ "ಕಾದಂಬರೀರಸಜ್ಞಾನಾಂ ಆಹಾರೋಪಿ ನ ರೋಚತೇ" ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದು. ಕಾದಂಬರಿಯ ರಸ ಬಲ್ಲವರಿಗೆ ಊಟವೂ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು! ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದರೆ ಮದ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ! ಶ್ಲೇಷಪ್ರಿಯನಾದ ಬಾಣನಿಗೆ ಬಾಣನದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಗ್ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಈ ಕವಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲೇ ಬೇಕು!

ಈ ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ನಾಗವರ್ಮ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಾಣನ ಗದ್ಯದ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಇವನು ಪದ್ಯಗದ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಂಪೂಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಹಳಗನ್ನಡದ ಪ್ರೌಢವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಿತವಾದ ಶಬ್ದಗುಂಫನದಲ್ಲಿ ರಸವುಕ್ಕುವಂತಿರುವ ಇವನ ಕವಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಭೋಜರಾಜನು ಅನೇಕ ಜಾತ್ಯಶ್ವಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ!

ನಾಗವರ್ಮನ ಕರ್ಣಾಟಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾರಾಜರವರ ಕನ್ನಡ ಸ್ಕೂಲ್ ಮುಖ್ಯಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಬಿ ಮಲ್ಲಪ್ಪನವರು ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆ ಕಾದಂಬರಿಯ ತಾಳೆಗರಿಗಳು ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಪ್ರತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದವಂತೆ! ಆ ಎರಡೇ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪಾಲಿಗೆ ಇಂದು ಕಾದಂಬರಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮಲ್ಲಪ್ಪನವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು! ಕಾವ್ಯಾಸಕ್ತರೆಲ್ಲರೂ ಅವರಿಗೆ ಚಿರಋಣಿಯಾಗಿರಲೇಬೇಕು! ಅವರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತ್ರುಟಿತವಾದ ಗ್ರಂಥಪಾತಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಆ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠಕವಿಗಳಾದ ಬಸವಪ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಂದ ಅಯ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಕರಿಬಸವಪ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವಷ್ಟು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಸಿದ್ದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ರಣಮಾಧ್ಯಮವೆಲ್ಲ ಇಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿರುವ ಇಂದಿನವರಿಗೆ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಾಳಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಅದು ಹುಳುಹಿಡಿಯದಂತೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವೂ ಇರಲಾರದು. ಒಂದು ಗ್ರಂಥವು ಬೇಕು ಎಂದಾದರೆ ಇಂದಿನಂತೆ ಪ್ರಿಂಟ್ ಇಲ್ಲ! ಯಾರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೋ ಇರುವ ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ತಾಳೆಯ ಗರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು! ಅದಕ್ಕೆ ಕುಶಲರಾದ ಲಿಪಿಕಾರರಿರಬೇಕು! ಅದನ್ನು ಕಂಟದ ಮೂಲಕ ತಾಳಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದೂ ಒಂದು ಸಾಹಸ! ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಿ ಬರೆದರೆ ಪತ್ರ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ ! ಸರಿಯಾಗಿ ಉದ್ದುದ್ದವಾದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗದಂತೆ ಬರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು! ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ! ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಡಬೇಕು! ಇವುಗಳೆಲ್ಲವುಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದು ನಮಗೆ ಬಂದರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕವಿಗಳಿಗೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಅನವರತಶ್ರಮ ವಹಿಸಿದ ಲಿಪಿಕಾರರಿಗೆ ನಾವೆಷ್ಟು ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕೆಂಬುದು ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರ್ಣಾಟಕಾದಂಬರಿಯ ಮೊದಲ ನಾಂದಿಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಾಣನ ಸ್ತುತಿಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಈಗ ಅವಲೋಕಿಸೋಣ.

ಶ್ರೀಮನ್ನಾಗೇಂದ್ರಭೋಗಸ್ಫುರದರುಣಮಣಿದ್ಯೋತಿಸಂಧ್ಯಾನಿಬದ್ಧ

ಪ್ರೇಮಂ ಪ್ರೋದ್ಯತ್ತರಂಗೋಚ್ಚರದಮರನದೀ ಶೀಕರೋದಾರತಾರಾ

ರಾಮಂ ಹೇಮಪ್ರಭಾಪ್ರಸ್ಫುರಿತ ಗಿರಿಶಚಂಚಜ್ಜಟಾಜಾಲಜೂಟ

ವ್ಯೋಮಪ್ರೋದ್ಭಾಸಿಚಂದ್ರಂ ತ್ರಿಭುವನಜನಕಾನಂದಮಂ ಮಾಡುಗೆಂದುಂ ||

ನಾರಿಕೇಳಪಾಕದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುಗೆ ಎಂದುಂ ಎಂಬರಡು ಶಬ್ದಗಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದವೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶಬ್ದಗಳೇ ಆಗಿವೆ! ಶ್ರೀಮತ್- ಶ್ರೀಯುತನಾದ (ಮಂಗಳವೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ) ನಾಗೇಂದ್ರಭೋಗ- ಸರ್ಪದ ಹೆಡೆಯ ಸ್ಫುರದರುಣಮಣಿ- ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಪಾದ ಮಣಿಯ ದ್ಯೋತಿಸಂಧ್ಯಾ- ಕಾಂತಿಯೇ ಸಂಜೆಯಾಗಿರಲು ನಿಬದ್ಧಪ್ರೇಮಂ- ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವುಳ್ಳವನಾಗಿ- (ಶಿವನ ಕೊರಳಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಪದ ಹೆಡೆಯ ಅರುಣಮಣಿಯ ಕಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವುಳ್ಳವನಾಗಿ) ಪ್ರೋದ್ಯತ್ತರಂಗ- ಉಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅಲೆಗಳ ಅಮರನದೀ-ಗಂಗೆಯ ಶೀಕರ- ತುಂತುರುವಿನ ಉದಾರತಾರಾರಾಮಂ- ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ (ಶಿವನ ತಲೆಯಿಂದ ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಉಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಗಂಗಾನದಿಯ ತುಂತುರುವಿನ ಹನಿಗಳೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ) ಹೇಮಪ್ರಭಾ- ಬಂಗಾರದ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ಫುರಿತ- ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಿರಿಶ- ಗಿರಿಶನಾದ ಶಿವನ ಚಂಚಜ್ಜಟಾ- ಚಂಚಲವಾದ ಜಟೆಯ ಜಾಲಜೂಟವ್ಯೋಮ- ಜಾಲದ ಶಿಖರವೆಂಬ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋದ್ಭಾಸಿ- ಭಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರಂ- ಚಂದ್ರನು ತ್ರಿಭುವನಜನಕೆ- ಮೂರು ಲೋಕದ ಜನಕ್ಕೆ ಆನಂದಮಂ-ಆನಂದವನ್ನು ಎಂದುಂ- ಯಾವಾಗಳೂ ಮಾಡುಗೆ- ಮಾಡಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಕಲ್ಪನೆಗಳೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಶಿವನ ಜಟೆಯೆಂಬ ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ, ಗಂಗಾನದಿಯ ತುಂತುರು ಹನಿಗಳೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿರುವಾಗ ಅದರ ಜೊತೆ ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ, ಶಿವನ ಕಂಠದ ಸರ್ಪದ ಹೆಡೆಯ ಮಣಿಯ ಕೆಂಪು ಕಾಂತಿಯೇ ಸಂಜೆಯ ಕೆಂಪಾಗಿರುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವುಳ್ಳವನಾದ ಚಂದ್ರನು ಮೂರುಲೋಕಕ್ಕೂ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಲಿ! ನಾಗವರ್ಮನಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ರಾಜನ ಹೆಸರೂ ಚಂದ್ರ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ!

ಬಾಣಂ ವಲ್ಲಭನಕ್ಕುಮೆಂದು ಪಡೆದಾ ವಾಗ್ದೇವಿಗಬ್ಜೋದ್ಭವಂ

ಜಾಣಿಂ ಬಾಣಿಯೆನಿಪ್ಪುದೊಂದು ಪೆಸರಂ ಮುನ್ನಿತ್ತನೆಂದಂದು ಪೋ

ಮಾಣಿನ್ನನ್ಯಕವಿಸ್ತುತಿವ್ಯಸನಮಂ ವಾಗ್ಜಾತಚಾತುರ್ಯಗೀ-

ರ್ವಾಣಂ ತಾನೆನೆ ಸಂದ ಬಾಣನೆ ವಲಂ ವಂದ್ಯಂ ಪೆರರ್ ವಂದ್ಯರೇ||

ಬಾಣನೇ ಮುಂದೆ ವಲ್ಲಭನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅಂದು ವಾಗ್ದೇವಿ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ "ಬಾಣಿ" (ವಾಣಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟ ಎಂದಾದ ಮೇಲೆ ಹೋಗು! ಬೇರೆಯ ಕವಿಗಳ ಸ್ತುತಿಯೆಂಬ ವ್ಯಸನವನ್ನು ಸಾಕು ಮಾಡು! ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಚಾತುರ್ಯದ ಗೀರ್ವಾಣನೇ ಆದ ಬಾಣನೇ ವಂದ್ಯನಲ್ಲದೇ ಬೇರೆಯವರು ವಂದ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆಯೇ!

ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವ-ಬಯೋರಭೇದಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಂತೆ ವಾಣಿ- ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬಾಣಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬಾಣಿ ಎಂಬವಳು ಬಾಣನ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರಳೇ ಆಗುತ್ತಾಳಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ!

ಇನ್ನು ಕತೆಯ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಬಾಣನ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗವರ್ಮನ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವಲೋಕಿಸೋಣ.

ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಮೂಲ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ-

"ಆಸೀದಶೇಷ-ನರಪತಿ-ಶಿರಃಸಮಭ್ಯರ್ಚಿತ ಶಾಸನಃ ಪಾಕಶಾಸನ ಇವಾಪರಃ, ಚತುರುದಧಿಮಾಲಾಮೇಖಲಾಯಾ ಭುವೋ ಭರ್ತಾ, ಪ್ರತಾಪಾನುರಾಗಾವನ-ತಸಮಸ್ತ-ಸಾಮಂತಚಕ್ರಃ, ಚಕ್ರವರ್ತಿಲಕ್ಷಣೋಪೇತಃಃ, ಚಕ್ರಧರ ಇವ ಕರಕಮಲೋಪಲಕ್ಷ್ಯಮಾಣ-ಶಂಖಚಕ್ರಲಾಂಛನಃ, ಹರ ಇವ ಜಿತಮನ್ಮಥಃ, ಗುಹ ಇವ ಅಪ್ರತಿಹತಶಕ್ತಿಃ, ಕಮಲಯೋನಿರಿವ ವಿಮಾನೀಕೃತರಾಜಹಂಸಮಂಡಲಃ, ಜಲಧಿರಿವ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರಸೂತಿಃ, ಗಂಗಾಪ್ರವಾಹ ಇವ ಭಗೀರಥಪಥಪ್ರವೃತ್ತಃ, ರವಿರಿವ ಪ್ರತಿದಿವಸೋಪಜಾಯಮಾನೋದಯಃ, ಮೇರುರಿವ ಸಕಲೋಪಜೀವ್ಯಮಾನಪಾದಚ್ಛಾಯಃ,ದಿಗ್ಗಜ ಇವಾನವರತಪ್ರವೃತ್ತದಾನಾರ್ದ್ರೀಕೃತಕರಃ, ಕರ್ತಾ ಮಹಾಶ್ಚರ್ಯಾಣಾಂ, ಆಹರ್ತಾ ಕ್ರತೂನಾಂ, ಆದರ್ಶಃ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ, ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ಕಲಾನಾಂ, ಕುಲಭವನಂ ಗುಣಾನಾಂ, ಆಗಮಃ ಕಾವ್ಯಾಮೃತರಸಾನಾಂ,ಉದಯಶೈಲೋ ಮಿತ್ರಮಂಡಲಸ್ಯ, ಉತ್ಪಾತಕೇತುರಹಿತಜನಸ್ಯ, ಪ್ರವರ್ತಯಿತಾ ಗೋಷ್ಠೀಬಂಧಾನಾಂ, ಆಶ್ರಯೋ ರಸಿಕಾನಾಂ, ಪ್ರತ್ಯಾದೇಶೋ ಧನುಷ್ಮತಾಂ, ಧೌರೇಯಃ ಸಾಹಸಿಕಾನಾಂ, ಅಗ್ರಣೀರ್ವಿದಗ್ಧಾನಾಂ, ವೈನತೇಯ ಇವ ವಿನತಾನಂದಜನನಃ, ವೈನ್ಯ ಇವ ಚಾಪಕೋಟಿಸಮುತ್ಸಾರಿತಸಕಲಾರಾತಿಕುಲಾಚಲೋ ರಾಜಾ ಶೂದ್ರಕೋ ನಾಮ|” (ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಈ ಗದ್ಯಖಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಾಗಲೀ ಅಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದಾಗಲೀ ಬಹುಶ್ರಮಾವಹ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಕವಾದ ಕಾರಣ ಪರಿಚಯೈಕೋದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ)

ನಾಗವರ್ಮ ಇಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳದೇ ಒಂದೇ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯೆಂಬ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ-

ಇಳೆಯೊಳದೊರ್ವನಿಂದ್ರನೆನ ಸಂದಸಮೃದ್ಧಿಯೊಳೊಂದಿ ಕೂಡಿ ತ

ನ್ನೊಳೆ ನೃಪಲಕ್ಷಣಂ ನೆಗೞೆ ದೊರ್ವಲದಿಂ ಚತುರಬ್ಧಿ ಮೇಖಲಾ

ವಳಯಿತಭೂಮಿಗಾದನೆಱೆಯಂ ನೃಪತಿಪ್ರಭುಲೋಕಮಂ ನಿಜೋ

ಜ್ವಳತರಕೀರ್ತಿಯಿಂ ನೆಱೆಯೆ ಮುದ್ರಿಸಿ ಶೂದ್ರಕನೆಂಬ ಭೂಭುಜಂ||

ಇಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹೇಳುವ ನಾಗವರ್ಮನ ಚಾತುರ್ಯವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮೂಲದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ಲೇಷಾದಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅದೇ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೇ ಇಡುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊದಗಿಬಿಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ- "ಹರ ಇವ ಜಿತಮನ್ಮಥಃ”- ಎಂಬುದಕ್ಕೆ "ಹರನಂತೆ ಜಿತಮನ್ಮಥನು” ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯಷ್ಟೇ!) ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸದೇ ಶೂದ್ರಕನ ಗುಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಈ ವೃತ್ತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ಕಂದಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಣಭಟ್ಟನದೇ ಮುಂದಿನ ಶೂದ್ರಕನ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಸಾಲುಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಹೀಗೆ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಪ್ರವೇಶದಂತಷ್ಟೇ. ಪರಿಚಯಕ್ಕೆಂದು ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಆಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆ ಕಾದಂಬರೀಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಯೇ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಕುತೂಹಲ ಉಳ್ಳವರಿಗೆ, ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲಾದರೂ ಹಳಗನ್ನಡವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನೂ ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಲಿ!

ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ-೯ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ ಮುಂದುವರೆದುದು

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಅದರ ಮುಂದಿನ ಕಥಾನಕವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ. ಚಂದನಾವತಿಯ ರಾಜ ಕುಳಿಂದಕ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಕರೆತಂದು ತನ್ನ ಮಗನಂತೆ ಸಾಕಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಹೇಗಿದ್ದ ಎಂದು ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ

ರೂಪಿಂದೆ ಮದನನುಂ ನಾರಿಯರುಮಮಿತಪ್ರ-

ತಾಪದಿಂದಿನಪನುಂ ಪರಮಹೀಪಾಲರುಂ

ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯಿಂ ಪೀಯೂಷಕಿರಣನುಂ ತಾರೆಗಳುಮಭಿವರ್ಧಿಪ

ಶ್ರೀಪತಿಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂ ಗರುಡನುಂ ಸನಕಾದಿ

ತಾಪಸರುಮೈದೆ ಸೋಲ್ದಪರೆಂದೊಡಿನ್ನುಳಿದ

ಕಾಪುರುಷರೀ ಚಂದ್ರಹಾಸನಂ ಪೋಲ್ದಪರೆ ಪೇಳೆಂದು ಮುನಿ ನುಡಿದನು

ರೂಪದಿಂದ ಮನ್ಮಥನೂ ನಾರಿಯರೂ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವನ ಅಮಿತಪ್ರತಾಪದಿಂದ ಸೂರ್ಯನೂ ಶತ್ರುರಾಜರೂ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದವು! ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಪತಿಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗರುಡನೂ ಸನಕಾದಿ ತಪಸ್ವಿಗಳೂ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂತಾದರೆ ಇನ್ನು ಯಾವ ಸಾಧಾರಣ ಜನರು ಈ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾರದ ಮುನಿ ಹೇಳಿದನು.

ಹೀಗಿರುವ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿಂದಕ ಕುಂತಳನಗರಿಗೆ ತನ್ನ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕುಳಿಂಕನಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ತಾನು ಕಟುಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಮಗುವೇ ಈ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಾನೇ ಯಾವುದೋ ರಾಜಕಾರ್ಯದ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಚಂದನಾವತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲುದ್ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತನ ಮಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತಯೌವನೆಯಾದ ವಿಷಯೆ ಅವನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ-

ಎಸಳುಗಂಗಳ ದಿಟ್ಟಿ ಮನ್ಮಥನ ಕರದಿಟ್ಟಿ

ಮಿಸುಪ ಪುರ್ಬಿನ ಗಾಡಿ ದರ್ಪಕನ ಸಿಂಗಾಡಿ

ಲಸಿತ ಮಂದಸ್ಮಿತಂ ಮುನಿಜನದ ವಿಸ್ಮಿತಂ ಕುರುಳು ವಿಟನಿಕರದುರುಳು

ಅಸಿಯ ಕೋಮಲ ಕಾಯಮಂಗಜೋತ್ಸವ ಕಾಯ

ಮೆಸೆವ ನವಯೌವನಂ ಸ್ಮರನ ಕೇಳೀವನಂ

ಪೊಸತಿದೆನಲಾ ವಿಷಯೆ ಜನಿತಮೋಹನವಿಷಯೆ ಪಿತನೆಡೆಗೆ ನಡೆತಂದಳು

ಅವಳ ಹೂವಿನೆಸಳಿನಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳ ದೃಷ್ಟಿ ಮನ್ಮಥನ ಈಟಿಯೇ ಸರಿ! ಹೊಳೆಯುವ ಹುಬ್ಬು ಕಾಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬಿನ ಬಿಲ್ಲು, ಅವಳ ಲಲಿತವಾದ ನಗು ಮುನಿಜನಗಳಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದು, ಮುಂಗುರುಳು ವಿಟರನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಉರುಳು! ತೆಳುವಾದ ಕೋಮಲವಾದ ಅವಳ ದೇಹ ಕಾಮನ ಹಬ್ಬದ ಮನೆ, ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವಳ ಹೊಸಜವ್ವನ ಮನ್ಮಥನ ಆಟದ ವನ, ಇದೆಲ್ಲ ಹೊಸತನವನ್ನು ತಳೆದ ಮೋಹಕವಾದ ವಿಷಯವಾದ ವಿಷಯೆ ತಂದೆಯ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಳು.

ತಾತ ನಂದನದೊಳಾಂ ನೀರ್ವೊಯ್ದು ಬೆಳೆಯಿಸಿದ

ಚೂತಲತೆ ಕಾತುದಿನ್ನುದ್ಯಾಪನಂಗೈಸ-

ದೇತಕಿರ್ದಪೆ ರಾಜಕಾರ್ಯಮೇನೆಂದು ತಲೆವಾಗಿ ನಸುಲಜ್ಜೆಯಿಂದ...

"ಅಪ್ಪ! ನಂದನವನದಲ್ಲಿ ನಾನು ನೀರು ಹಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಚೂತಲತೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾಪನ ಮಾಡಿಸದೇ ಏನು ರಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿರುವೆ!” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ! ತಾನು ಬೆಳೆಸಿದ ಬಳ್ಳಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಲು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಅರಿವಾದಾಗ ಅವಳ ತಂದೆಗೆ "ಇವಳು ಮದುವೆಯ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ" ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮಗ ಮದನನನ್ನು ಕರೆದು ರಾಜಕಾರ್ಯದ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಮಗಳ ಬಯಕೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.

ಆತ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕುಳಿಂದಕನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕೆಲಕಾಲ ಕಳೆದು ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಕರೆದು "ಶ್ರೀಮತ್ಸಚಿವಶಿರೋಮಣಿ.....” ಇತ್ಯಾದಿ ಬರೆಹವಿರುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ಮಗ ಮದನನಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರಹಾಸ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಬರುವಾಗ ಪಟ್ಟಣದ ಹೊರವಲಯದ ನಂದನೋದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆಂದು ಮರವೊಂದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ! ಅಲ್ಲಿ ವಿಷಯೆ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯರ ಜೊತೆ ಜಲಕೇಳಿಯಾಡಲು ಬರುತ್ತಾಳೆ! ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಶೃಂಗಾರಸ್ಯಂದಿಯಾದ ಪದ್ಯಗಳಿವೆ. ಅವರೆಲ್ಲರ ವರ್ಣನೆಯ ಪದ್ಯವೊಂದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು-

ಕಲಕೀರವಾಣಿಯರ್ ಕಾಳಾಹಿವೇಣಿಯರ್

ಕಲಭಮದಯಾನೆಯರ್ ಕಾಯಜನಿಧಾನೆಯರ್

ಕಲಧೌತಗಾತ್ರೆಯರ್ ಕಂಜದಳನೇತ್ರೆಯರ್ ಕಳೆವೆತ್ತ ಕಾಮಿನಿಯರು

ಕಲಶಕುಚಯುಗಳೆಯರ್ ಕನಕಮಣಿನಿಗಳೆಯರ್

ಕಳಕಳಿಪ ವದನೆಯರ್ ಕುಲಿಶಾಭರದನೆಯರ್

ಕಳೆದುಳಿದ ರನ್ನೆಯರ್ ಕಾಂತಿಸಂಪನ್ನೆಯರ್ ನಂದನಕೆ ನಡೆತಂದರು

ಅವರ ಧ್ವನಿ ಅರಗಿಳಿಗಳ ದನಿಯಂತೆ ಇದ್ದ ಕಾರಣ- ಕಲಕೀರವಾಣಿಯರ್, ಕಪ್ಪು ಹಾವಿನಂತಹ ಜಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಕಾಳಾಹಿವೇಣಿಯರ್, ಆನೆಯಂತೆ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವವರು ಮನ್ಮಥನ ಆಶ್ರಯವಾದವರು ಶುಭ್ರವಾದ ದೇಹವುಳ್ಳವರು, ಕಮಲಲೋಚನೆಯರು ಕಲಶದಂತಹ ಕುಚವುಳ್ಳವರು, ಕಳಕಳಿಸುವ ಮುಖದವರು ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಕವಿ.

ಹೀಗೆ ಬಂದವರ ಜಲಕೇಳಿಯನ್ನೂ ಮುಂದೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ನೀರಾಟವಾಡಿ ಬರುವಾಗ ವಿಷಯೆ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ.

ಲೋಕತ್ರಯಂ ತನಗೆ ವಶವರ್ತಿಯಾದುದಿ

ನ್ನೇಕೆ ಧಾವತಿಯೆಂದು ಸುಖದಿಂದ ಪವಡಿಸಿದ

ನೋ ಕಬ್ಬುವಿಲ್ಲನೆನೆ ಬೇಸರದೆ ಬಾಂದಳದೊಳಾವಗಂ ನಡೆವ ಬವಣಿ

ಸಾಕೆಂದು ನಿದ್ರೆಗೈದನೊ ಸೋಮನೆನೆ ವನ

ಶ್ರೀಕಾಮಿನಿಯ ರತಿಶ್ರಮದೊಳೊರಗಿದನೊ ಕುಸು

ಮಾಕರನೆನಲ್ಕೆ ಮಲಗಿಹ ಚಂದ್ರಹಾಸನಂ ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಿತೆಯಾದಳು||

ಮೂರುಲೋಕವೂ ತನಗೆ ವಶವಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೇಕೆ ನನಗೆ ಅವಸರ ಎಂದು ಸುಖದಿಂದ ನಿದ್ರಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮನ್ಮಥನೇನೋ! ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಳೂ ಇದ್ದ ಬವಣೆ ಸಾಕೆಂದು ಬೇಸರದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ನಿದ್ರೆಗೈದ ಚಂದ್ರನೋ! ಅಥವಾ ವನದೇವಿಯರ ರತಿಶ್ರಮದಿಂದ ಒರಗಿರುವ ಕುಸುಮಾಕರನೋ ಎಂಬಂತೆ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಿತೆಯಾದಳು!

ಸುತ್ತ ನೋಡುವಳೊಮ್ಮೆ ನೂಪುರವಲುಗದಂತೆ

ಹತ್ತೆ ಸಾರುವಳೊಮ್ಮೆ ಸೋಂಕಲೆಂತಹುದೆಂದು

ಮತ್ತೆ ಮುರಿದಪಳೊಮ್ಮೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಮೇಲೆ ಸಲ್ವಳಮ್ಮದೆ ನಿಲ್ವಳು

ಚಿತ್ತದೊಳ್ ನಿಶ್ಚೈಸಿ ನೆರೆಯಲೆಳಸುವಳೊಮ್ಮೆ

ಹೊತ್ತಲ್ಲದನುಚಿತಕೆ ಬೆದರಿ ಹಿಂಗುವಳೊಮ್ಮೆ

ತತ್ತಳದ ಬೇಟದೊಳ್ ಬೆಂಡಾಗಿ ವಿಷಯೆ ನಿಂದಿರ್ದಳಾತನ ಪೊರೆಯೊಳು||

ಒಮ್ಮೆ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಗೆಜ್ಜೆ ಸದ್ದು ಮಾಡದಂತೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸೋಂಕಿದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾಳೆ! ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಮೇಳೆ ಹೊರಡಲೂ ಆರದೇ ನಿಲ್ಲಲೂ ಆರದೇ ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ! ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿಸಿಬಿಡಬೇಕೆಂದುಕೊಳ್ಳುವಳು! ಆದರೆ ಹೆದರಿ ಹಿಂದೆಗೆಯುತ್ತಾಳೆ! ಅವನಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ ಉಂಟಾಗಿ ಇವಳು ಬೆಂಡಾಗಿ ಅವನ ಸನಿಹದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು!

ಆ ಬಳಿಕ ಅವನ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಪತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಓದುತ್ತಾಳೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ಮದನನಿಗೆ ತಂದೆ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯೇ ಬರೆದ ಪತ್ರ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿ ಸಂತಸ ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅದರಲ್ಲಿ "ವಿಷವ ಮೋಹಿಸುವಂತೆ ಕೊಡುವುದು" ಎಂಬ ಸಾಲನ್ನು ಓದಿ- ವಿಷವನ್ನೇಕೆ ಕೊಡಲು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ! ಬಹುಶಃ "ವಿಷಯೆ ಮೋಹಿಸುವಂತೆ ಕೊಡುವುದು" ಎಂದಾಗಬೇಕು ಎಂದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಾಡಿಗೆಯಿಂದ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಿದ್ದಿ "ವಿಷಯೆ ಮೋಹಿಸುವಂತೆ" ಎಂದು ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಪತ್ರವನ್ನು ಅವನ ಸೆರಗಿಗೇ ಕಟ್ಟಿ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ.

ದಿಟ್ಟಿ ಮುರಿಯದು ಕಾಲ್ಗಳಿತ್ತ ಬಾರವು ಮನಂ

ನಟ್ಟು ಬೇರೂರಿಹುದು ಕಾಮನಂಬಿನ ಗಾಯ

ವಿಟ್ಟಣಿಸಿತಂಗಲತೆ ಕಾಹೇರಿತೊಡಲೊಳಗೆ ವಿರಹದುರಿ ತಲೆದೋರಿತು

ಬಟ್ಟೆವಿಡಿದೊಡನೊಡನೆ ತಿರುತಿರುಗಿ ನೋಡುತಡಿ

ಯಿಟ್ಟಳೀಚೆಗೆ ಬಳಿಕ ಬೆರಸಿದಳ್ ಕೆಳದಿಯರ

ತಟ್ಟಿನೊಳ್ ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂತಾಪದೆಡೆಯಾಟದಂತರಂಗದ ಬಾಲಕಿ ||

ದೃಷ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಟ್ಟು ಬೇರೂರಿದೆ! ಮನ್ಮಥನ ಬಾಣದ ಗಾಯ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ದೇಹವೆಂಬ ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯೇರುತ್ತಿದೆ. ವಿರಹದ ಉರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಿರುತಿರುಗಿ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ!ಬಳಿಕ ಗೆಳತಿಯರ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡವಳು ಸಂಬ್ರಮದ ಸಂತಾಪದ ಎಡೆಯಾಟದ ಅಂತರಂಗವುಳ್ಳವಳಾದಳು!

ಹೀಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಮದನನ ಬಳಿ ಬಂದು ಚಂದ್ರಹಾಸ ಆ ಪತ್ರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮದನ ಅದರಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವಿಲಂಬ ಮಾಡದೇ ವಿಷಯೆಯನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ! ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಭ್ರಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ! ಇಲ್ಲಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಪತ್ರವನ್ನು ತರಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ "ವಿಷಯೆ" ಎಂದಿದೆ! ತಾನೇ ಬರೆಯುವಾಗ ತಪ್ಪಿರಬೇಕು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಿ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಟುಕರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಗರದ ಹೊರಗಿರುವ ಚಂಡಿಕಾಲಯಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀವು ಸಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ತ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಚಂಡಿಕಾಪೂಜೆಗೆ ಹೋಗಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೊರಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರಹಾಸನಿಗೆ ಕರೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕುಂತಳದ ರಾಜ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರಹಾಸನಿಗೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುತ್ತಾನೆ! ಆಗ ಕುಲಾಚಾರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಚಂಡಿಕಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಂತ್ರಿಯ ಮಗ ಮದನ "ತಾನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪೂಜೆಯ ಕೆಲಸ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವೆ ನೀನು ರಾಜನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗು!” ಎಂದು ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಟುಕರು ಮದನನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಂತ್ರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿ ಅವನು ಆ ಚಂಡಿಕಾಲಯದೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಪರಿವ ಪೂಮಾಲೆಗಳ ಬಣ್ಣಗೂಳ್ಗಳ ಬಲಿಯ

ಮೊರದ ಪಳಗೊಳ್ಳಿಗಳ ಭಸ್ಮದೊಡೆದೋಡುಗಳ

ಮುರಿದ ಗೂಡಂಗಳ ಕಳಲ್ದ ಶಿಬಿಕೆಗಳ ಚಿತೆಯೊಳ್ ಬೇವ ಕುಣಪಂಗಳ

ತುರುಗಿದೆಲುವಿನ ಜಂಬಿಕಾವಳಿಯ ಗೂಗೆಗಳ

ಬಿರುದನಿಯ ಭೂತಬೇತಾಳ ಸಂಕುಲದಡಗಿ

ನರಕೆಗಳ ಸುಡುಗಾಡೊಳಾ ಮಂತ್ರಿ ಚಂಡಿಕಾಲಯದೆಡೆಗೆ ಬರುತಿರ್ದನು||

ಹರಿಯುವ ಹೂಮಾಲೆಗಳ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಅನ್ನವನ್ನು ಬಲಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟ, ಮೊರ ಕೊಳ್ಳಿ ಭಸ್ಮದ ಮಡಿಕೆಯ ಒಡೆದ ಚೂರುಗಳು, ಮುರಿದ ಗೂಡಿನ ಚಟ್ಟದ, ಚಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಿರುವ ಹೆಣಗಳ ತುರುಗಿದ ಮೂಳೆಗಳ, ಗೂಗೆ ಕಾಗೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೂತಬೇತಾಳಗಳ ಬಿರುದನಿಯಿಂದ ಹೆದರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಂತಹ ಸುಡುಗಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಆ ಮಂತ್ರಿ ಚಮಡಿಕಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಮಗನ ಮೃತಕಳೇವರವನ್ನು ಕಂಡು -

ಕಂಬನಿಗಳರುಣಾಂಬುವಂ ತೊಳೆಯೆ ಮುಂಡಾಡಿ

ಹಂಬಲಿಸಿ ಹಲುಬಿದಂ ಮರುಗಿ ತನ್ನಿಂದಳಿದ

ನೆಂಬಳಲ್ ಮಿಗೆ ಮಂತ್ರಿ ಸೈರಿಸದೆ ಕೆಲಬಲದ ಕಂಬಂಗಳಂ ಪಾಯಲು

ಕುಂಬಳದ ಕಾಯಂತೆ ಚಿಪ್ಪಾಗಿ ನಿಜಮಸ್ತ

ಕಂ ಬಿರಿದು ಬಿದ್ದನುರ್ವಿಗೆ ಪೋದುದಸು ಕಾಯ

ದಿಂ ಬಳಿಕ ನಂದಿದ ಸೊಡರ್ಗಳೆನೆ ಮೃತರಾಗಿ ಸುತತಾತರಿರುತಿರ್ದರು||

ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದಲೇ ಅವನ ರಕ್ತವನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹಂಬಲಿಸು ಹಲುಬುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನಿಂದಲೇ ಇವನು ಸತ್ತ ಎಂದು ಅಳಲುತ್ತಿದ್ದ. ಕಡೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಾಯ್ದು ತಲೆಯನ್ನು ಚಚ್ಚಿಕೊಂಡ. ತಲೆ ಕುಂಬಳದ ಕಾಯಿಯಂತೆ ಹೋಳಾಗಿ ಜೀವ ಹೋದ ಶರೀರದವನಾಗಿ ಬಿದ್ದ. ನಂದಿದ ದೀಪಗಳಂತೆ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.

ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಇಔರ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಕಂಡು ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿಸಿಕೊಂಡ. ಚಂದ್ರಹಾಸನೇ ರಾಜನಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗೇ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಬಯಸಿದ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಗೆ ಬಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಥೆ, ದೇವರ ಲೀಲೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದು ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ದೈವನಿಶ್ಚಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮನುಷ್ಯಯತ್ನಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಭಕ್ತಿ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿತು ಎಂದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶಕವಿ ಈ ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ-೮ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರುತ್ತೇವೆ! ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಪದ್ಯಗಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವನ್ನು ಈ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸೋಣ.

ಪಾಂಡವರ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಕುದುರೆ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಾಣದಾದಾಗ ನಾರದನು ಬಂದು ಚಂದ್ರಹಾಸನ ವಶದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಿರಸುತ್ತಾರೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಸಂಧಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರರ್ತುವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಉತ್ತಮಾಂಗದ ಗಂಗೆಯಂ ಸಾಗರಕೆ ಕಳುಹಿ

ಪೊತ್ತ ಶಶಿಕಲೆಯನಂಬರಕಿಟ್ಟು ತನ್ನ ನಡು

ನೆತ್ತಿಯೊಳ್ ಕಣ್ಣ ತೆರೆದಗ್ನಿಯಂ ತಾಳ್ದುದಲ್ಲದೆ ಕಾಂತೆಗರೆಮೆಯ್ಯನು

ತೆತ್ತು ಬಿಡದಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರ್ಪನೀಶ್ವರನೆನಲ್

ಮತ್ತಕಾಮಿನಿಯರ ಕುಚಾಲಿಂಗನಮನುಳಿದೊ

ಡೆತ್ತಣದು ಹಿಮಕೆ ಭೇಷಜಮೆಂದು ವಿರಹಿಗಳ್ ಕೂರ್ಪರನರಸುತಿರ್ದರು||

ಈಶ್ವರನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಹೊತ್ತ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಆಗಸಕ್ಕಿಟ್ಟು ತನ್ನ ನಡುನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತಾಳಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಅರ್ಧ ದೇಹವನ್ನೇ ಹೆಂಡತಿಗೆ ತೆತ್ತುಕೊಟ್ಟು ಬಿಡದೇ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವನು ಎಂತಾದರೆ ಚಳಿಗೆ ಮತ್ತಕಾಮಿನಿಯರ ಕುಚಗಳ ಆಲಿಂಗನವಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಯಾವ ಔಷಧವಿದೆ ಎಂದು ವಿರಹಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇಂತಹ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಆದ, ಬಿಸಿಲು ಬೆಳದಿಂಗಳಂತಾಯಿತು. ತಾವರೆಗಳು ನಶಿಸಿದ್ದವು, ಕೋಗಿಲೆಯ ಕಂಠದ ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿ ಕುಗ್ಗಿತ್ತು! ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಹಾಸನಿರುವ ಕುಂತಳಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಆಗ ನಾರದ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೇಧಾವಿ ಎಂಬ ರಾಜನೊಬ್ಬನಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಮಗುವೊಂದು ಹುಟ್ಟಿ ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಆಗ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದಳು. ಮಗನನ್ನು ದಾದಿಯೊಬ್ಬಳು ಕದ್ದು ಸಾಗಿಸಿ ಕುಂತಳ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಾಕಿಕೊಂಡಳು. ಆ ದಾದಿ ಹೀಗೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಮೊಳೆವಲ್ಲುಗುವ ಜೊಲ್ಲು ದಟ್ಟಡಿ ತೊದಲ್ವನುಡಿ

ತೊಳತೊಳಗುತಿಹ ಸೊಬಗು ಮೆರೆವ ನಗೆಮೊಗದ ಬಗೆ

ಪೊಳೆವ ಕಣ್ ಮಿಸುಪ ನುಣ್ಗದಪಿನೆಣೆ ಚೆಲ್ವ ಪಣೆ ಕುರುಳ ಜೋಲ್ವಂಬೆಗಾಲು

ಸುಳಿನಾಭಿ ಮಿಗೆ ಶೋಭಿಪದರದೆಡೆ ಬಟ್ಟದೊಡೆ

ನಳಿತೋಳಿಡಿದ ಧೂಳಿ ಸೊಗಯಿಸುವ ವರಶಿಶುವ

ನಲಿದಾಡಿಸುವ ರೂಢಿಯಿಲ್ಲೆಂದು ನೆರೆ ನೊಂದು ಮರುಗುವಳಜಸ್ರಮವಳು||

ಇಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಮೊಳೆವ ಹಲ್ಲು ಜೊಲ್ಲು ತೊದಲು ನುಡಿ ನಗೆ ಮೊಗದ ಮನಸ್ಸು ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣು ಚೆಲುವಾದ ನುಣ್ಗದಪು ಚೆಲುವಾದ ಹಣೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಜೋಲುವ ಮುಂಗುರುಳು ಅಂಬೆಗಾಲು ಸುಳಿಯಂತೆ ಇರುವ ಹೊಕ್ಕುಳು ಎಳೆಯ ತೊಡೆ ನಳಿದಾದ ತೋಳು ಅದಕ್ಕೆ ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಧೂಳಿ ಇವುಗಳೆಂದೆಲ್ಲ ಸೊಗಯಿಸುವ ಎಳೆಯ ಮಗುವನ್ನು ನಲಿದಾಡಿಸುವ ರೂಢಿ ತನಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಳಂತೆ! ಇಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ! ಈ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯ ತನಕ ಓದುವಾಗ ಮಗುವಿನ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪು ಮೂಡಿರುತ್ತದೆ!

ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಮಗುವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಾದಿ ಮಗು ನಡೆನುಡಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ತನಕ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಿದ್ದಳು! ಆ ಬಳಿಕ ಅನಾಥವಾದ ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಊರಿನವರೆಲ್ಲ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಾಕಿದರು! ಚೆಲುವಾದ ಈ ಶಿಶು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಸಿಗನಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಕಂಡ ಕಂಡ ಹೆಂಗಸರೆಲ್ಲ ಕರೆಕರೆದು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಪಕ್ವವಾದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕಜ್ಜಾಯ ಸಕ್ಕರೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಆಡುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುದ್ದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಮಡಿಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಮೆದುವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಲಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ಗಣಿಕೆಯರು ತಮ್ಮ ಭವನಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಮೋಹದಿಂದ ಪರಿಮಳದ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನು ಕಸ್ತೂರಿ ಚಂದನಗಳ ತಿಲಕವನ್ನಿಟ್ಟು ಪರಿಮಳದ ಹೂವನ್ನು ಮುಡಿಸಿ ಕರ್ಪೂರದ ವೀಳೆಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಉಡಿಸಿ ಸಿಂಗರಿಸಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ಭಗವಂತನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಬದುಕಿದನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬದುಕಿಸಬಲ್ಲ! ವಿಧಿಯ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಗತಿಯೇ ಹಾಗಲ್ಲವೇ! ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಳೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಸಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆ ಸಿಕ್ಕಿತು! ಅದನ್ನು ಆಟದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಲಿಯೆಂದುಕೊಂಡು ಅಣ್ಣೆಕಲ್ಲೊಡ್ಡಿಗಳನ್ನಾಡುತ್ತ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೆದ್ದು ನಗುತ್ತ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತ ಇದ್ದ. ಆಟ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಇಡಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ! ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ ಎಂಬವನ ಮನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೆಲವರು ಜೋಯಿಸರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಆಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ "ಯಾರ ಮಗ ಇವನು! ಮುಖದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷಣವಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು! ಯಾರೋ ಅನಾಥ ಬಾಲಕ ಎಂದಾಗ,ಇವನು ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ಕುಂತಳಕ್ಕೆ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ ಇವನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೋ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ ಕುಂತಳದ ರಾಜನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತನಗೆ ಏಕಾಧಿಪತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೇ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂದಾದರೆ ಇವನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿಬಿಡುವುದೇ ಸರಿ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿಕೊಂಡು ಚಂಡಾಲರನ್ನು ಕರೆದು "ಯಾರೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಇವನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿಬಿಡಿ ಆಮೇಲೆ ಕುರುಹನ್ನು ತಂದು ತೋರಿಸಿ" ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ! ಆಗ ಚಂಡಾಲರು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ-

ಪಾತಕಿಗಳೊಡಲೊಳಿಹ ಪರಮಾತ್ಮನಂತೆ ಯಮ

ದೂತರೆಳೆತಂದಜಾಮಿಳನಂತೆ ಕಾಕಸಂ

ಘಾತದೊಳ್ ಸಿಕ್ಕಿರ್ದ ಕೋಗಿಲೆಯ ಮರಿಯಂತೆ ನಲುಗಿ ಕತ್ತಲೆಯೊಳಿರ್ದ

ಶೀತಲ ಮರೀಚಿಲಾಂಛನದಂತೆ ಬಹಳ ಕೋ

ಪಾತಿಶಯದೊಳಗಿಹ ವಿವೇಕದಂತಾಗ ಪಶು

ಘಾತಕಿಗಳೆತ್ತಿಕೊಂಡೊಯ್ವ ಬಾಲಕನಿರ್ದನವರೆಡೆಯೊಳಂಜುತಳುತ||

ಅವರು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಬಾಲಕ ಪಾತಕಿಗಳ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇರುವ ಪರಮಾತ್ಮನಂತೆ, ಯಮದೂತರು ಎಳೆತಂದ ಅಜಾಮಿಳನಂತೆ, ಕಾಗೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದ ಕೋಗಿಲೆಯ ಮರಿಯಂತೆ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶೀತಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಂಬದಂತೆ ಅತಿಯಾದ ಕೋಪದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ವಿವೇಕದಂತೆ ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ಅಂಜುತ್ತ ಅಳುತ್ತ ಇದ್ದ. ಹಾಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಮಗುವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಲು ಮನಸ್ಸು ಬಾರದೇ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಶಿಶುವಧೆಯ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಅವನ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆರು ಬೆರಳಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೊನೆಯ ಒಂದು ಬೆರಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಗೆ ತೋರಿಸಲು ಹೋದರು! ಇತ್ತ ರಾಹುವಿನ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಶಶಿಯಂತೆ ಇದ್ದ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಬಸಿಯುವ ನೆತ್ತರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಲಿನ ಗಾಯದ ವೇದನೆಗೆ ಹರಿ ಹರಿ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಕಂಡು ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳೂ ನೊಂದುಕೊಂಡವು. ತಮ್ಮ ಹಸಿವು ನೀರಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ತೊರೆದು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಉಪಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಗರಿಗೆದರಿ ಕೊಡೆವಿಡಿದು ನಿಂದವು ಬಿಸಿಲ್ಗೆ ನವಿ-

ಲೆರಕೆಯಂ ಬೀಸಿ ಬಿಜ್ಜಣವಿಕ್ಕಿತಂಚೆ ತುಂ

ತುರನುದುರ್ಚಿತು ಸಾರಸಂ ಸಲಿಲದೊಳ್ ನೆನದ ಪಕ್ಕಂಗಳಂ ಬಿದಿರ್ಚಿ

ಮರುಗಿ ಮೆಲ್ನುಡಿಯೊಳುಪಚರಿಸಿದವು ಗಿಳಿಗಳ

ಕ್ಕರೊಳಳಿಗಳರ್ಭಕನ ರೋದನವ ಕೂಡಳುವ

ತೆರದೊಳ್ ಮೊರೆದುವಲ್ಲಿ ಕರುಬರಿದ್ದೂರಿಂದ ಕಾಡೊಳ್ಳಿತೆನಿಸುವಂತೆ ||

ಬಿಸಿಲಿಗೆ ನವಿಲು ಗರಿಗೆದರಿ ಕೊಡೆ ಹಿಡಿಯಿತು, ಸಾರಸಪಕ್ಷಿಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದ ಪಕ್ಕವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿ ತುಂತುರನ್ನು ಉದುರಿಸಿತು, ಮರುಗಿ ಮೆಲ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಿಳಿಗಳು ಉಪಚರಿಸಿದವು ಈ ಮಗುವಿನ ರೋದನವನ್ನು ಕೂಡಿ ಅಳುವಂತೆ ದುಂಬಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು! ಇದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕರುಬುವ ಜನರಿರುವ ಊರಿಗಿಂತ ಕಾಡೇ ಒಳ್ಳಿತು ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು!

ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬೇಡರ ಪಡೆ ಬರುತ್ತದೆ

ದಿನಪನುಪಟಳದಿಂದ ನೆಲೆಗೆಟ್ಟು ಪಲವು ರೂ

ಪನೆ ತಾಳ್ದು ವನವಾಸದುರುತಪದ ಸಿದ್ಧಿಯಿಂ

ಘನತೆಯಂ ಪಡೆದು ಮಿಗೆ ಪಗೆಯಾದ ಪಗಲಂ ತೊಲಗಿಪಂಧಕಾರಮೆನಲು

ಅನುಪಮದ ಬೇಡವಡೆ.......

ಅದು ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಉಪಟಳವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೇ ನೆಲೆಗೆಟ್ಟು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪನ್ನು ತಾಳ್ದು ವನವಾಸದ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಹಗೆಯಾದ ಹಗಲನ್ನು ತೊಲಗಿಸುವ ಅಂಧಕಾರದಂತೆ ಇತ್ತು!ಅಂದರೆ ಬೇಡರ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕವಿಯ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸೊಗಸನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು! ಅವರು ಭೇಟೆಯಾಡುವ ಪರಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು-

ಇದೆ ಪಂದಿ ಕೆದರಿದ ನೆಲಂ ನೋಡಲಿದೆ ದಂತಿ

ಕದಡಿದ ಕೊಳಂ ತೋರಲಿದೆ ಪುಲಿಯುಗಿದ ಮೃಗದ

ಮಿದುಳಿತ್ತಲಿದೆ ಸಿಂಗಮೆರಗಿದಾನೆಯ ತಲೆಯ ಮುತ್ತುದುರಿ ನೆತ್ತರೊಡನೆ

ಇದೆ ವನಮಹಿಷನುದ್ದಿಕೊಂಡ ಮರದಿಗುಡಿತ್ತ

ಲಿದೆಕೊ ಸಾರಂಗಮಿಕ್ಕಡಿಗೈದ ಪಾವಿತ್ತ

ಲಿದೆ ಪುಲ್ಲೆಗಳ ಪಕ್ಕೆ ಮರಗಳಿಕ್ಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿದರ್ ಪುಳಿಂದರಂದು||

ಇದು ಹಂದಿ ಕೆದರಿದ ನೆಲ, ಇದು ಆನೆ ಕದಡಿದ ಕೊಳ, ಇದು ಹುಲಿ ಸೀಳಿ ಹಾಕಿದ ಜಿಂಕೆಯ ಮಿದುಳು, ಇದೋ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಎರಗಿ ಆನೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಮುತ್ತನ್ನು ನೆತ್ತರಿನ ಜೊತೆ ಹೊರಗೆ ಚೆಲ್ಲಿದೆ, ಇದೆ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ ಉದ್ದಿಕೊಂಡ ಮರ, ಇದೋ ಸಾರಂಗ ಎರಡು ತುಂಡು ಮಾಡಿದ ಹಾವು, ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ ಜಿಂಕೆಗಳ ಗುಂಪು ಎಂದೆಲ್ಲ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಅವರು ಕಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸುಳಿವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಡೆ ಪಜ್ಜೆವಿಡಿ ಪೋಗು ತಡೆ ನಿಲ್ಲು ಜಡಿ ಬೊಬ್ಬೆ

ಗುಡು ಪೊದರೊಳಡಗು ಕೈಗೆಡದಿರೆಸು ನಿಡುಸರಳ

ತುಡು ಕೆಲಕೆ ಸಿಡಿಯದಿರ್ ಪೊಡೆ ಸಾರ್ಚು ತುಡುಕು ಮೊಗಸಡಗು ಮರಕಡರೊಡರ್ಚು

ಅಡಗಿ ಪೊಯ್ ಬಡಿಕೋಲನಿಡು ಮುಂದುಗಡೆ ನಾಯ

ಬಿಡು ಕೂಡೆ ಪಡಿತಳಿಸು ಸೆಡೆಯದಿರ್ ಕೆಡಪೆಂಬ

ನುಡಿಗಳಡಿಗಡಿಗೆ ಕಿವಿಗಿಡಿದುವೆಲ್ಲೆಡೆಯೊಳಿಂದಡವಿಯೊಳ್ ಕಡುಪೊಸತೆನೆ||

"ನಡೆ ಹೋಗು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಡಿ ತಡೆ ನಿಲ್ಲು ಜಡಿ ಬೊಬ್ಬೆ ಹಾಕು ಪೊದರಲ್ಲಿ ಅಡಗು ಕೈಗೆಡಿದಬೇಡ ಬಾಣವನ್ನು ತೊಡು, ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಡಿಯಬೇಡ, ಹೊಡೆ, ಮುಂದೆ ಸಾರ್ಚು, ಹಿಡಿದುಕೋ, ಮರೆಯಾಗು, ಮಾಡು, ಅಡಗಿ ಹೊಡೆ, ಬಡಿಗೋಲನ್ನು ಇಡು ನಾಯಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಬಿಡು ಸೆಡೆಯಬೇಡ, ಕೆಡಹು" ಎಂಬ ಬೇಡರ ಪಡೆಯ ಮಾತುಗಳು ಅಡವಿಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹೊಸರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡವು!

ಹೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬೇಡರ ಪಡೆಗೆ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಅಂದು ಬಂದಿದ್ದಾತ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಕುಂತಳದ ರಾಜನಿಗೆ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಳಿಂದ! ಆ ಕಾಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಚಂದನಾವತಿಯೆಂಬ ನಾಡಿನ ಆತ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ! ಆತನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತ ಒಂದು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತಿ ಬಂದಾಗ ಈ ಹರಿಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಗುವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ! ಕುದುರೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಂದು ಮಗುವನ್ನು ಮೈದಡವಿ ಕಂಬನಿಯನ್ನು ಒರೆಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ಕಾಲಿನ ರಕ್ತವನ್ನು ತೊಳೆದು ಮೋಹದಿಂದ ಗದ್ಗದನಾಗಿ ತನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ ಇವನು ದೊರೆತ ಎಂದು ನೆನೆದು ಇವನನ್ನು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದು ಲಾಲಿಸಿದ ಪಾಲಿಸಿದ. ತನ್ನ ನಗೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟ.

ಕತ್ತಲೆಯ ಮನೆಗೆ ಮಣಿದೀಪವಾದಂತೆ ಸಲೆ

ಬತ್ತಿದ ಸರೋವರಕೆ ನವ ಜಲಮೊದವಿದಂತೆ

ಬಿತ್ತರದ ಕಾವ್ಯರಚನೆಗೆ ದೇವತಾಸ್ತುತಿ ನೆಗಳ್ದಂತೆ ಭೂತಳದೊಳು

ಮತ್ತೆ ಸಂತಾನಮಿಲ್ಲದ ಕುಳಿಂದನ ಬಾಳ್ಕೆ-

ಗುತ್ತಮಕುಮಾರನಾದಂ ಚಂದ್ರಹಾಸನೆನ-

ಲುತ್ತರೋತ್ತರಮಪ್ಪುದಚ್ಚರಿಯೆ ಸುರಪುರದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ||

ಹೀಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಮಗ ಕತ್ತಲೆಯ ಮನೆಗೆ ಮಣಿದೀಪದಂತಾದ, ಬತ್ತಿದ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡಂತಾದ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಾವ್ಯರಚನೆಗೆ ದೇವತಾಸ್ತುತಿಯಂತೆ ನಾಂದಿಯಾದ. ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಕುಳಿಂದಕನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನಾದ ಕುಮಾರನಾಗಿ ಚಂದ್ರಹಾಸ ದೊರೆತ ಮೇಲೆ ದೇವಪುರದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯ ಮೊದಲ ಅರ್ಧ. ಇನ್ನುಳಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸೋಣ