ಮಧುವನಮರ್ದನಂ- ೩

ಮೊದಲ ಭಾಗ- ಮಧುವನಮರ್ದನಂ-೧
ಎರಡನೆ ಭಾಗ- ಮಧುವನಮರ್ದನಂ- ೨

ಈ ಲಿಂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಓದಬಹುದು

~ಮಧುವನಮರ್ದನಂ -೩ ~

ಮತ್ತೆ ನಾರಿಕೇಳಾದಿ ತರು-

ಬೃಂದಂಗಳೊಳ್ ತಾಲವೃಕ್ಷಂಗಳೊಳ್ ಮಗುಳ್ ೨೧೦

ಕಿರಿದಾನುಮೆಸೆದಿರ್ಪುದೀಚಲ ಮರಂಗಳೊಳ್

ನಿಡಿದಾಗಿ ಕೊರೆಯಿಲ್ಲದಂತಿರ್ದಪುದು ನೋಡೆ   

ಮಧುಮಯಂ ಹೃದಯಮಂ ಸೊದೆಯೆ ಮೇಣ್

ತಣಿಪಂತೆ

ಫಲದಂತೆ ತೂಗಿರ್ಪ ಕುಂಭಂಗಳುಂ ಮತ್ತೆ

ಕಿರಿದಾದ ಭಾಂಡಂಗಳುಂ ನಿರುಕಿಸಲ್ಕದೇಂ

ದನುಜರಿಂ ಸುರೆಯನೇಂ ಕಳ್ದುಯ್ಯಲೆನುತೆ ತಾಂ

ಸುರಪತಿಯೆ ಕಳುಪಿರ್ಪ ಸೈನಿಕರ್ ರಕ್ಕಸರ

ಜಾದುವಿಂ ಮರವಟ್ಟು ನಿಂತಿರ್ಪರಿಂತುಟೇಂ!

ಅಲ್ತಲ್ತು! ಖಗಕುಲಕೆ ವೃಕ್ಷಸಂಕುಲಮೊಲ್ದು

ಪಾಥೇಯಮಂ ನೀಡಲೆಂದು ಕೆಯ್ ನೆಗಪಿದುವೆ! ೨೨೦

ತಂಗಾಳಿ ತೀಡಿರಲ್ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಮಪ್ಪುದೈ

ಮಧುರಗಂಧಂ ತೀವಿ ನಾಸಿಕಕೆ ಸೊಗಸೆನಿಸೆ    

ಇಂಪೆನಿಪ ಕಲರವಂ ಕರ್ಣಕಾನಂದನಂ

ಕಂಗಳ್ಗೆ ಸುಂದರಂ ಬನದ ಸದ್ದೃಶ್ಯಮುಂ

ಸೊಗಸೆನಿಸೆ ನಾಲಗೆಗೆ ಸಂದಿರ್ಪುದೇನೆನಲ್

ರುಚಿಯಿರ್ಪ ವಾರುಣಿಯ ಕುಂಭಂಗಳಿಕೊ! ಕೊಳ್!

ಎಂದು ಪೇಳ್ವಂದದಿಂ ವೃಕ್ಷಂಗಳೊಳ್ ಸಂದ

ಸವಿಯಾದ ರಸಮಿರ್ಪ ಮಧುಪಾತ್ರದಿಂ ಕೂಡಿ

ಮಧುವನಂ ಭವ್ಯಮಾಗಿರ್ದಪುದು

ಕಪಿಕುಲಂ  ೨೩೦

ತಾಂ ಪ್ರವೇಶಂ ಗೈದುದೆನೆ ಭಾಂಡಮೆಲ್ಲಮುಂ

ಚಂಡಕಿರಣಂಗಿದಿರ್ ಸಿಲ್ಕಿರ್ಪ ಹಿಮದಂತೆ    

ಬಡಬಾಗ್ನಿಗೆದುರಾದ ನೀರಿನೊರ್ಪನಿಯಂತೆ

ಹವ್ಯವಾಹನಮುಖಕೆ ಘೃತಮಿಕ್ಕಿದಂದದಿಂ

ಶೂನ್ಯಮಾದುದು.

    ಹನುಮನಾಶ್ವಾಸನೆಯನೀಯೆ

“ಅವ್ಯಗ್ರಮನದಿಂದೆ ಮಧುವನೀಂಟಿಂ ಸಖರೆ!

ನಿಮಗಡ್ಡಿ ಗೈವರಂ ಪರಿಹರಿಪೆನಾಂ ದಿಟದೆ!”

ಎಂತೆನಲ್ ವಾಲಿಸುತನೊಲ್ದುತ್ತರಮನಿತ್ತ-

ನಿಂತು ಮಿತ್ರರೆ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕಂ ಹನುಮನೇ

ವಚನಮಿತ್ತೊಡನವನ ಕೃತ್ಯಸಂತೋಷಕಂ  ೨೪೦

ಗೆಯ್ವುದುಚಿತಮನೆಲ್ಲರುಂ ನಾವೆ ಮಾರುತಿಯ

ನುಡಿಯನನುಸರಿಪುದೇ ಯುಕ್ತಮೀ ವೇಳೆಯೊಳ್

ಪೇಳ್ದೊಡಮಕಾರ್ಯಮಂ ಗೆಯ್ವುದೇ ಕರ್ತವ್ಯ-

ಮಿದು ವಾಯುಪುತ್ರನಾಣತಿಯೆಂದು ಬಗೆಯಿರೈ”

ಎನೆ ಮತ್ತಕಪಿಕುಲಂ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿಯಗೈದು

ವಾರುಣಿಯ ವಾರಿಧಿಗಗಸ್ತ್ಯೋಪಮಾನರೆನೆ

ಮೇಣ್ ಪೆರ್ಚಿದುತ್ಸಾಹದಿಂದೀಂಟತೊಡಗಿದರ್

ಮಧುವನಾ ಬನದೊಳಗೆ ಸಿಲ್ಕಿರ್ಪ ಪಣ್ಗಳಂ

ಕಿಳ್ತು ತಿಂದರ್ ಪೂಗಳಂ ಪರಿದು ಬಿಸುಟರೇಂ

ಗೆಯ್ಯುತಿರ್ಪೆವೊ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆಯೆ ಗೆಯ್ದಿರಲ್ ೨೫೦

ನಿರ್ವಿಕಾರದಿನೆಲ್ಲಮಂ ನೋಡುತಿರ್ದಪಂ

ಶಾಂತಚಿತ್ತಂ ಹನೂಮಂತನಾ ಚಿತ್ರಮಂ    

ಜಗದಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಳಿಕದೊಳ್ ನಡೆವ ಘಟನೆಗಳ-

ನೀಕ್ಷಿಸುತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿರ್ಪ ಪರಮಾತ್ಮ

ಸದೃಶನೀತಂ. ನೋಡಿ ವಾನರವಿನೋದಮಂ

ಕೊನೆಗೊಂದು ಕಿರುನಗೆಯನತ್ತ ಬೀರ್ದಪನೊಲ್ದು

ಮತ್ತರಾ ಕೇಳಿಯಂ ಕಂಡು ಪ್ಲವಂಗರೀ

ವಿಪ್ಲವಮನಿದನಂತು ಮಧುವನದ ಮರ್ದನದೆ.

ನಿಂದನೊರ್ವಂ ರಾಜಗಾಂಭಿರ್ಯದಿಂದೆ ಮೇಣ್

ಉನ್ಮತ್ತಕಪಿವೀರನವನೆಡೆಗೆ ನಡೆದಪರ್  ೨೬೦

ಮತ್ತಿರ್ವರುಂ ಮತ್ತವಾನರವರೇಣ್ಯರೇ

ಸೇವಕರ ಪಾಂಗಿನಿಂದಿನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ನೋಡೆ     

ಕುಣಿದಪರ್ ಕೆಲರೊಲ್ದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರ್ ಪಾಡೆ

ನಗುತಿರ್ಪರೊಂದೆಡೆಗೆ ದುಃಖಿಪರ್ ಮತ್ತೆ ಕೆಲ-

ರಭಿನಯಿಪ ನಟನಟಿಯರಂತಿರ್ಪರಿರ್ವರೇ-

ನೊಂದೊಂದು ಕಡೆಗೊಂದು ಚಿತ್ರಚಿತ್ರಣಮಿರಲ್

ಮರನನೇರುವನೊರ್ವನಿಳಿದು ಬೀಳುವನೊರ್ವ-

ನಳಲಿಂದೆ ಕಾಲ್ಗಳಂ ಪಿಡಿಯುವವನಿನ್ನೊರ್ವ-

ನಿಂತು ಕಂಡವರೆಡೆಗೆ ಕೈಮುಗಿದನೊರ್ವನೆನೆ

ಕೇಕೆ ಹಾಕುವನೊರ್ವನವನ ತಳ್ಳುವನೊರ್ವ-  ೨೭೦

ನಿವರೊಳಾರ್ ಮತ್ತರಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯಿರದಿರಲ್

ಪಣ್ಗಳಂ ತಿನುತೆ ಮೇಣ್ ಲತೆಗಳಂ ಪರಿಯುತ್ತೆ    

ವಿಧ್ವಂಸಮಂ ಗೆಯ್ಯುತಿರ್ಪರ್ ಕೆಲರ್ ಮತ್ತೆ

ಕಪಿಸಹಜಕೃತ್ಯಮಂ ತೋರ್ದಪರ್.

            ದಧಿಮುಖಂ

ತಡೆಯವೇಳ್ಕುಂ ಬನದ ನಾಶನಮನೆನ್ನುತುಂ

ಪಟುಭಟರ ಸಂಘಟನೆಯೊಡನೈದಿ ಬಂದಿರಲ್

ಶಸ್ತ್ರಸಹಿತರ್ ಭಟರ್ಗಾಣತಿಯನಿತ್ತನೈ

“ಪೊಡೆಯಿರೈ ಜಡಿಯಿರೈ ತೊಡೆಯಿರೈ ನಡೆಯಿರೈ

ಸಕಲಕಪಿಗಳನಿಕ್ಕಿ ಮೆಟ್ಟಿರೈ ಕುಟ್ಟಿರೈ

ಬಂಧಿಸಿರಿ ಮಧುವನವಿನಾಶಮಂ ತಡೆಯಿರೈ  ೨೮೦

ರಾಜಸುಗ್ರೀವನಿದಿರೊಳಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನಿಮಗೆ

ದಕ್ಕುಗುಂ. ಮಧುವನಂ ರಕ್ಷಿತಮೆನಿಪ್ಪೊಡಂ   

ತ್ವರೆಯಿಂದೆ ಪೋಗಿ”ಮೆಂತೆಂದೊಡಂ ಸಾರ್ದಪರ್

ಅದಟನೇನಳೆಯಲ್ಕೆ ಶಕ್ಯಮೇ ಕಪಿಗಳಾ!

ಸೈನಿಕರನೀಕ್ಷಿಸುತೆ ಮತ್ತೆ ಕೊರ್ವುತೆ ಸಿಡಿದು

ಜಡಿದರೈ ಬಡಿದರೈ ಪೊಡೆದರೈ ಕೆಡೆದರೈ

ನಡೆದರೈ ಮೆಟ್ಟುತ್ತೆ ತೊಡೆದರೈ ಕುಟ್ಟುತ್ತೆ

ಕಾವಲಿನ ಭಟರನೇ ಕಾಲಬುಡದೊಳಗಿಕ್ಕಿ

ಪೀಡಿಸಲ್ ತೀಡಿಸಲ್ ಕಾಡಿಸಲ್ ಬೇಡಿದರ್

“ಬಿಡಿಮೆಮ್ಮನೆಲ್ಲರಂ ಕಾಪಿಡಿಂ ನೀವೆನಲ್” ೨೯೦

ಕಪಿಗಳಾ ಭಟರ್ಗಳಂ ಮೊಣಕಾಲ್ಗಳೊಳ್ ಪಿಡಿದು

ಸೆಳೆದು ಮೆಟ್ಟುತೆ ದೇವಮಾರ್ಗಮನೆ ತೋರಿರ-     

ಲ್ಕೆಂತೆಂತೊ ಅವರ್ಗಳಿಂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳುತ್ತೆ ತಾಂ

ದಧಿಮುಖನ ಬಳಿಗೋಡಿ ದೂರನಿತ್ತರ್ ಖತಿಯೊ-

“ಳಿವರ್ಗಳಂ ಪಿಡಿವೆನಾಂ ದರ್ಪಮಂ ದಹಿಸುವೆಂ

ಬನ್ನಿ”ಮೆನಲಾತನೆಲ್ಲರ್ ಮತ್ತೆ ಬಂದಪರ್

ಧೈರ್ಯದಿಂ

    ವನಪಾಲಕರ್ ವೃಕ್ಷಮಂ ಕಿಳ್ತು

ಪೊಡೆದಪರ್ ಪೀಡಿಸಿರ್ದಪ ಕಪಿಗಳಂ ವಲಂ.

ದಧಿಮುಖಂ ವೃಕ್ಷಾಯುಧಂ ಸ್ವಯಂ ಸಾರ್ದೊಡಂ

ನೋಡುತ್ತುಮಂಗದಂ ಕೋಪದಿಂದೈದಿದಂ  ೩೦೦

ದಧಿಮುಖಮುಖಚಪೇಟಮಂ ನೀಡಿ ಪೊಯ್ದಪಂ

ಮೊಸರ್ಮೊಗನೆ ಕೆಸರ್ಮೊಗಂ ಸಂದೆ ನೀನೆನ್ನುತುಂ   

ಪೂಜ್ಯತ್ವಮಂ ಮರೆತು ಮಲೆತು ನೆಲಕಿಕ್ಕಿದಂ

ಕುಕ್ಕಿದಂ ಸೊರ್ಕಿಂದಮುರ್ಕಿರ್ಪ ಕೋಪದಿಂ

ನೆಲಕೆ ದಧಿಮುಖನ ಮುಖಮಂ ತೀಡಿದಂ ಗಡಾ!

ಭೀತಿಯಿಂದವಮಾನದಿಂ ಮತ್ತೆ ಬೇಗದಿಂ-

ದೋಡಿದಂ ದಧಿಮುಖಂ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿ ತಪ್ಪಿರಲ್

“ಬರ್ದುಕಿದೆಯ ಬಡಬಾಳೆ” ಎಂದುಸುರಿಕೊಳ್ಳುತುಂ

ವನಪಾಲಕರ್ಗಳುಳಿದವರವನ ಪಿಂ ಪೋಗೆ

“ಸುಗ್ರೀವನಿದಿರರೊಳಾನಿವರ್ಗಳಂ ನೋಡುವೆಂ. ೩೧೦

ವೃತ್ತಾಂತಮಂ ತಿಳುಪಿ ದಂಡನೆಯನಿತ್ತಪೆಂ”

ಇಂತೆಂದು ಪೊರಮಟ್ಟು ಶ್ರೀರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರಿ-     

ನಾಪ್ತರಿಂ ಕೂಡಿರ್ಪ ಸುಗ್ರೀವನಿರ್ಪೆಡೆಗೆ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗಂ ಪಾರುತುಂ ಪೋದಪಂ ಸ್ವಯಂ

ಮಧುವನಸುರಕ್ಷಾವ್ರತೈಕನಿಷ್ಠಾತ್ಮಕಂ

ದಧಿಮುಖಂ ಕಪಿವೀರಪೀಡಿತನಧೋಮುಖಂ.

ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ....

ಭಾಗ ೪

ಮಧುವನಮರ್ದನಂ -೨

ಮೊದಲ ಭಾಗ-  ಮಧುವನಮರ್ದನಂ-೧
ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತ ಓದಬಹುದು.

~ಮಧುವನಮರ್ದನಂ-೨ ~
ಅಂಗದಾದಿಗಳಿತ್ತಲುತ್ತರದ ತೀರದೊಳ್
ಕಾತರಿಸಿ ನಿಂದಿರ್ದಪರ್ ಮಾರುತಿಯ ಬರವ-
ನೀಕ್ಷಿಸುತೆ. ಮ್ಲಾನತೆಯೆ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಂದದಿಂ-
ದಾ ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಯಿದಿರೊಳ್ ದಿಗಂತಮನೆಂತೊ
ಬಯಕೆ ಬತ್ತಿರ್ಪ ಕಂಗಳೊಳೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಕಳೆದ
ಬಲ್ಮೆಯೌತ್ಸುಕ್ಯದಿಂ ತಿನದೆ ತಿನಿಸಿನಿತುಮಂ
ಕುಡಿಯಲಾರದೆ ನೀರನೆಂತುಟೋ ಮೌನದಿಂ
ದನಿಮೇಷರಾಗಿ ಮೇಣ್ ವ್ಯಾಕುಲಾಂತರ್ಯದಿಂ
ವೆಟ್ಟಿನೊಳ್ ಪೊಸತಾಗಿ ನಟ್ಟ ಶಿಲೆಗಳ ತೆರದಿ      ೧೧೦
“ಹನುಮನೇಂ ಬಂದನೋ!” ಎನುತೆ ಪಕ್ಕಿಯದೊಂದು
ಗೋಚರಿಸೆ ಸಂಭ್ರಮದಿ ಸಂಭ್ರಾಂತರಾಗುತುಂ
ಕುಳಿತಿರ್ಪರ್
                 ಅತ್ತಣಿಂ ದೂರದಿಂದಾಗಮಿಪ
ಮಾರುತಿಯ ದೂತನಂತೆಯ್ದಿತೈ ಗರ್ಜನೆಯ
ಮೇಘಸ್ವನಂ ವಲಂ ಗಂಭೀರಗಹನಮುಂ
“ದೃಷ್ಟಾ ಧರಾಸುತಾ- ದೃಷ್ಟಾ ಧರಾಸುತಾ”
ಎನ್ನುತುಂ ಪೇಳ್ದಪುದು.
        ಮೊದಲ ಗುಡುಗಂ ಕೇಳ್ದು
ಗರಿಬಿಚ್ಚಿ ನರ್ತಿಸಿರ್ದಪ ನವಿಲ್ಗಳವೊಲೇ
ಪವನಸುತವಚನದಿಂ ಸಕಲರುಂ ಬಹುವಾದ
ಜಯಜಯೋದ್ಘೋಷದಿಂ ಕುಣಿದಾಡತೊಡಗಿದರ್   ೧೨೦
ದೂರದೊಳ್ ಪೊಳೆದಿರ್ಪ ನಕ್ಷತ್ರದಂದದಿಂ
ತೋರ್ದಪಂ, ಬಳೆಯುತ್ತೆ ಗುರುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ತಾಂ
ಚಂದ್ರನಂದದೆ ಮುಗಿಲಿನೋಳಿಯೊಳ್. ದಿನಪನಂ-
ತಮಿತಪ್ರಕಾಶದಿಂ ಸಾರ್ದಪಂ. ವಾನರರ್
ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛಂಬಿಡಿದು ಕೈವೀಸಿ ಕುಣಿದಿರಲ್
ಧರೆಗೆ ಪದಯುಗಮನಿಟ್ಟಂ ನೋಡಲದನಿಂತು
ಗಿರಿಯ ಶಿಖರದೆ ಮತ್ತೆ ಗಿರಿಯೆ ಅವತರಿಪಂತೆ
ಅಂತಾದೊಡಂ ಗಾಳಿಯೊಳ್ ಪಾರ್ದ ಪತ್ತಿಯೇ
ಇಳೆಗಿಳಿದ ತೆರದೆ ಕಂಡಿರ್ದುದಾಕ್ಷಣಕೆ
ಇನಿತೊಂದು ಸದ್ದಿಲ್ಲಮರೆಯೊಂದು ಸರಿದಿಲ್ಲಮ್  ೧೩೦
“ಅರರೆ! ಮಾರುತಿಯೆಮ್ಮನೆಲ್ಲರಂ ದಿಟದಿಂದೆ
ಕೃತಕೃತ್ಯರಂಗೆಯ್ದ”ನೆಂದುಲಿದನಂಗದಂ. 
ಜಾಂಬವಂಬೆರೆಸಂಗದಂ ಹನುಮನೊಡನಲ್ಲಿ
ನಡುವೆ ಕುಳಿತಿರೆ ಸುತ್ತಲೆಲ್ಲರುಂ ಕುಳ್ಳಿರ
ಲ್ಕಾ ರುಂದ್ರ ಸಾಗರೋಲ್ಲಂಘನಕಥಾನಕ
ಶ್ರವಣಕುತುಕಾನ್ವಿತಕಪೀಶಚಿತ್ತಾನಂದ
ಸಂಪ್ರದಾಯಕವಚೋನಿಪುಣ ಮಾರುತಿಯಂತು
ಬಣ್ಣಿಸಿದನೊಲ್ಮೆಯಿಂದೆಲ್ಲಮಂ ಕಿರಿದಾಗಿ.
ರಾಮನಿದಿರೊಳ್ ಪೇಳ್ವುದುತ್ಸುಕತೆಯುಂ ಸಂದು
ತ್ವರೆಯಿಂದೆ ಪೇಳ್ದಪಂಹನುಮನೀ ವೃತ್ತಮಂ ೧೪೦
ಬಳಿಕಮೇಂ ಗೆಯ್ವುದೆಂದೆಲ್ಲರುಂ ಚಿಂತಿಸಲ್
ನಾಮೆಲ್ಲರುಂ ಪೋಗಿ ಸೀತೆಯಂ ಕರೆದುಯ್ವ-
ಮೆಂದಾಂಜನೇಯನೇ ನುಡಿದಿರಲ್ಕಂಗದಂ
“ದಿಟಮಲ್ತೆ! ಸೀತೆಯಂ ಕಂಡುಮೇಂ ರಕ್ಷಿಸದೆ
ಪಿಂದಿರುಗಿ ಪೋಪುದನುಚಿತಮಲ್ತೆ  ವಿಖ್ಯಾತ
ವೀರರಾಗಿರ್ಪೆಮ್ಮ ಕಪಿಕುಲಕೆ?” ಎಂದೆನಲ್
ಸಕಲರುಂ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಸುಸ್ವರದೆ ಘೇ ಎನಲ್
ವೃದ್ಧಜಾಂಬವನೊರ್ಮೆ ಚಿಂತಿಸುತೆ  ಪೇಳ್ದಪಂ
“ಕೆಳೆಯರಿರ! ರಘುವೀರನಾಜ್ಞೆಯಿರ್ಪುದು ನಮಗೆ
ಬರಿದೆ ಸೀತಾನ್ವೇಷಣಂ. ದಶಾನನಹತಿಯು ೧೫೦
ಸೀತೆಯಂ ರಕ್ಷಿಪುದುಮವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೈ!
ಪುಸಿಗೆಯ್ವುದೊಳ್ಳಿತಲ್ಲಂ ಮಹಾತ್ಮರ ನುಡಿಯ-
ನೀಗಳಾಂ ಮರಳ್ದು ಪೋಪುದೆ ಕಜ್ಜಮೆಂದಿರಲ್
ದಿಟಮೆನುತ್ತೆಲ್ಲರುಂ ನಡೆದಪರ್ ಪಾರ್ದಪರ್
ಗಗನದೆಡೆಗಾ ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಯಿಂ ಸಿಡಿಲಂತೆ
ನಿಟ್ಟುಸಿರ್ ಬಿಟ್ಟಿತೇಂ ವೆಟ್ಟೆಂಬ ಪಾಂಗಿನಿಂ
ದಟ್ಟಮಾಗುತೆ ಗಾಳಿ ಸುಳಿದತ್ತು ಪರ್ವತದೆ
ಸೀತೆಯಂ ಕಂಡಿರ್ಪ ಮುದದಿಂದೆ ಪಾರುತ್ತೆ
ರಾಮಕಾರ್ಯಂ ಸಫಲಮಾಯ್ತೆಂದು ಪೇಳುತ್ತೆ
ಯುದ್ಧಮಂ ಗೆಯ್ವಮೆಂಬುತ್ಸಾಹದೊಳ್ ಮತ್ತೆ ೧೬೦
ಮೂದೆಸೆಗೆ ಪೋಗಿರ್ಪ ಕಪಿವೀರರಂ ಮೀರಿ-
ಪಂದದಿಂದಾಂ ಕಂಡು ಬಂದಿರ್ಪ ಗರ್ವದಿಂ 
ಮೆಯ್ಮರೆತು ಪಾರ್ದಪರ್
                         ಮಾರ್ಗದೊಳ್ ಕಂಡುದೊಂ-
ದದ್ಭುತಂ ನಂದನವನಾಭಮೇಂ ತೋಂಟಮಿದು
ಮೇಣಲ್ತು ಸಗ್ಗಮಂ ಸೃಷ್ಟಿಪೊಡೆ ಕೌಶಿಕಂ
ನಂದನಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರಲ್ ತ್ರಿಶಂಕುವಿಗೆಂದು
ನಿರ್ಮಿಸಿರ್ದಪ ವನಮೊ! ಬೊಮ್ಮನೇನಾದಿಯೊಳ್
ಸಕಲವನಮಂ ರಚಿಪ ಮೂಲಮಾತೃಕೆಯೇನೊ!
ಎಂದೆನಿಪ ಚೆಲುವಿನಿಂದೆಸೆದತ್ತು ಮಧುವನಂ!
ಪಾನಸಕ್ತೋನ್ಮಾದಕಾರಕಂ ನಿಧುವನಂ! ೧೭೦
“ಅರರೆ! ಈಂಟಲ್ ಪೋಪಮೆಲ್ಲರುಂ ಮಧುವನೀ
ರಾಮಕಾರ್ಯಂಗೆಯ್ದ ಸಾಧನೆಗೆ ಸೊಗಮೀಯ-
ಲಾನಂದಪರಿವರ್ಧಕೋನ್ಮಾದಸಂಜನಕ
ಮಧುಪಾನಮೊಂದಲ್ತೆ! ಮಾರ್ಗದೊಳೆ ಸಂದುದೇಂ!”
ಎನುತುಮುಲಿಯಲ್ ಪಲವು ಕಪಿಗಳಾಲಿಸಿಯದಂ
ನುಡಿದನಂಗದನೊಲ್ದು ನೀಡುತಪ್ಪಣೆಯನೇ
“ಕಪಿವೀರರೇ! ಕೇಳಿಮಿದುವನಂ ಮಧುವನಂ
ರಾಜಸುಗ್ರೀವನಾ ಮಾವನಿಂ ಪಾಲಿತಂ
ದಧಿಮುಖಂ ರಕ್ಷಕಂ ತಾನಿಲ್ಲಿ. ನೀವಿಂತು
ಮಧುವನೀಂಟಿಂ ಮತ್ತೆ ನಿಗ್ರಹದೊಳಿರ್ಪುದೈ ೧೮೦
ಜಾಂಬವಂತಂ ಹನೂಮಂತನುಂ ಸಮ್ಮತಿಸೆ
ನಮಗೆಲ್ಲರೊಪ್ಪಿಗೆಯೆ ದೊರೆತಂತೆ ಅಕ್ಕುಂ”
ಅನುಮತಿಸೆ ಹನುಮನುಂ ಮೇಣೊಪ್ಪೆ ಜಾಂಬವಂ
ಪರಿದುದೇಂ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿ ನದಿಯಿಂತು ಕಣಿವೆಯೊಳ-
ಗೆಂಬಂತೆ ರಭಸದಿಂ ನುರ್ಗಿದರ್ ವಾನರರ್.
ಕದಳಿವನದೊಳಗಾನೆಗುಂಪೊಂದು ನುರ್ಗಿದಂ-
ತರರೆ! ಕಪಿಸಹಜಚಪಲತೆಯೊಳೇಂ ಗೆಯ್ದರೋ!
ಮಧುಭಾಂಡಮಂ ಸೆಳೆದು ಗಟಗಟನೆ ಪೀರುತುಂ
ಸರಸರನೆ ಮರನೇರಿ ದರದರನೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತೆ
ಸುರುಸುರ್ರೆನುತೆ ಪೀರ್ದು ಡರಡರ್ರೆನುತೆ ತೇಗು- ೧೯೦
ತಮಲೊಳಗೆ ಮೆಯ್ಮರೆತರೊಂದೆಡೆಗೆ.
ಮಧುವನಂಫ ಲಪುಷ್ಪನಿಚಯದಿಂ ತರುಲತೆಯ ನಿಕರದಿಂ
ಸುರುಚಿರಸುಮೋದ್ಯಾನಮೆಂಬ ತೆರನಿರ್ದಪುದು
ತಣ್ನೆಳಲ್ ತುಂಬಿರ್ಪ ಶಾದ್ವಲಪರೀತಮುಂ
ಬಹುವಿಧದ ವೃಕ್ಷಂಗಳಿಂದೆ ತಾಂ ಮೆರೆದಪುದು
ಸುಗ್ರೀವಭೀತಿಯಿಂದಾರ್ಗಮುಂ ಪುಗಲಿದಕೆ
ಸಾಧ್ಯಮಿಲ್ಲಂ ನೋಡಿಮೆಂಬಂತೆ ಪೆಸರ್ವಡೆದ
ನಿಬಿಡತರುಗುಲ್ಮಂಗಳಿಂದೊಪ್ಪುತೆಸೆದಪುದು
ಜಗದ ಚಿತ್ರಂಬಿಡಿಪ ಕವಿ ಚಿತ್ರಕಾರನೇ
ವರ್ಣಸಂಮಿಶ್ರಣಕೆ ಪಿಡಿದಿರ್ಪ ಫಲಕಮಿದು ೨೦೦
ತಾನೆಂಬ ಪಾಂಗಿನಿಂ ಪೂಗಳಿಂ ತುಂಬಿರ್ಪು-
ದಾ ಸುಮದ ಮಕರಂದಪಾನದಿಂದುನ್ಮತ್ತ-
ಸಂಭ್ರಮದ್ ಭ್ರಮರಕುಲವಿಭ್ರಮಭರಂ ವಲಂ
ವನದೇವತಾಲಾಸ್ಯನೃತ್ತೋಪಹಾರಕೃತ
ಭೂಮಿದೇವಿಯ ಚೆಲ್ವದಾಣಮಾಗಿರ್ದಪುದು
ದೂರದಿಂ ವೆಟ್ಟೆಲ್ಲ ಕಣ್ಗೆ ನುಣ್ಣಗೆಯೆಂಬ
ನಾಣ್ಣುಡಿಯನಿದು ಪುಸಿಯ ಗೈದಿರ್ಪುದೆಂಬವೊಲ್
ನವುರಾದ ನೆಲದಿಂದೆ ನೆಲಸಿರ್ಪ ನಲವಿಂದೆ
ಮೆರೆದಿರ್ದಪುದು

ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.....
ಭಾಗ ೩

ಮಧುವನಮರ್ದನಂ - ೧

ಈ ಲಿಂಕ್ ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಓದಬಹುದು.


ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸರಳರಗಳೆ- blank verse ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಹಲವಾರು ಕವಿಗಳು ಈ ತನಕ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಐದು ಮಾತ್ರೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ಗಣಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲಿಗೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆದ್ಯಂತಪ್ರಾಸಯುಕ್ತವಾದದ್ದನ್ನು ಲಲಿತರಗಳೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ‌ಚಂಪೂಕವಿಗಳಾದ ಪಂಪ ರನ್ನ ನಾಗವರ್ಮ ರುದ್ರಭಟ್ಟ ಮೊದಲಾದವರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ರಗಳೆಯೆಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಮಾತ್ರಾಗಣಘಟಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಬಹುಶಃ ಮೊದಲು ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳ ಖಂಡಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬಹುದು. ಪ್ರಾಸತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲಿಗರು ಗೋವಿಂದಪೈಗಳು. ಅವರು ಈ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು "ಝಂಪೆ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹಲವಾರು ಕವಿಗಳು ಇದೇ ಮಾತೃಕೆಯ ರಗಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಚಿತ್ರಾಂಗದಾ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣದರ್ಶನಂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. 

ಈ ಬಗೆಯ ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಕಲ್ಪನೆಯ ಚಿಗುರು ಮಹಾವೃಕ್ಷವೂ ಆಗಬಹುದು.ಹೀಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ "ಮಧುವನಮರ್ದನಂ" ಕಾವ್ಯವೂ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಥಾನಕವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣದರ್ಶನಂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಅಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ನನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಂದಿಷ್ಟು ಬೆಳೆಸಿ ಈ ರೀತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೊಗಸಾದ ಕಥೆಯ ಹೂಬನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಪಿಗಳು ನುಗ್ಗಿ ಹಾಳುಗೆಡವಿದವೋ ಏನೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಉಪಮೆಗಳೆಲ್ಲ ಮೂಲದ ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದ ಉಪಮೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಆದರೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬರೆದ ಈ ಕಾವ್ಯಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ರಸಜ್ಞರು ಕಂಡು‌ ತಿಳಿಸುವುದು. 

~~~~~~~~~

~:ಮಧುವನಮರ್ದನಂ:~

“ಜಯಜಯ ಶ್ರೀರಾಮ” ಎನುತುಮುದ್ಘೋಷಿಸುತೆ

ಸಾಗರೋಲ್ಲಂಘನದ ಕಾರ್ಯಸಾಫಲ್ಯದಿಂ

ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿರ್ಪ ಮಾರುತಿಯನೇಕಧಾ-

ಲಂಕಾಪುರೋತ್ಪಾತಕೃತ್ಯಂಗಳಂ ಗೆಯ್ದು

ಪರಿಪರಿಯೊಳಲ್ಲಿರ್ಪ ರಕ್ಕಸರನುರೆ ಬಡಿದು

ಜಡಿದು ಕೆಡಪುತೆ ಮತ್ತೆ ಕೀಲ್ಗಳಂ ಸಡಿಲ್ಚುತ್ತೆ

ಪೀಡಾಪ್ರದೋನ್ಮಾದಕಾನಂದಸಂಪ್ರಾಪ್ತ

ಶ್ರೀರಾಮದೂತಂ ಪುನಃಸಾಗರದ ತರಣ-

ಚಿತ್ತಂ, ದಶಾನನಮನೋರಥಕ್ಕಿಕ್ಕಿರ್ಪ

ಕಿರ್ಚಂತೆ ಪುಚ್ಛಕಾಲಿಪ್ತಸಪ್ತಾರ್ಚಿಯಿಂ         ೧೦

ರಾವಣಾಸುರಪುರಮನಿರ್ದಿಲಾಗಿಸಿ, ಸೀತೆ

ಸೌಖ್ಯದಿಂದಿರ್ಪುದಂ ಮತ್ತೊರ್ಮೆಗಂ ತಿಳಿದು

ಶರಧಿಯಂ ಲಂಘಿಸಲ್ಕನ್ಯವೇಲೆಯೊಳಿರ್ಪ

ಸಖರನೀಕ್ಷಿಸಿ ದೌತ್ಯಸಾಫಲ್ಯನೈವೇದ್ಯ-

ಕಾತುರಂ ತಾನಾಗರಿಷ್ಟಪರ್ವತಶಿಖರ-

ಮಂ ಸಾರ್ದು ನಿಂದು ಮೇಣ್ ಮನದೆ ಮುಂ ಗೈವುದಂ

ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಂ ಪರ್ವತಾಗ್ರದೊಳ್ ಸಂದಿರ್ಪ

ಹನುಮಂತನಂ ವೀಕ್ಷಿಪೊಡನೆಂತುಟದ್ಭುತಂ!

ಮಂಗಲಾಂಕುರಮೊಂದು ಮಾರ್ಮಲೆವರೆಡೆಯೊಳಗೆ

ಮೊಳೆತು ಭವ್ಯಾಕೃತಿಯೊಳನ್ಯಾಯಮಂ ಕಳೆಯ-   ೨೦   

ಲಿಳೆಯಿಂದೆ ಪೊರಮಟ್ಟ ತೆರದಿಂದೆ ತೋರ್ದಪಂ!

ಬಳೆದಪಂ ಭೀಕರಾಕೃತಿಯಾಗಿ. “ವೃತ್ರನೇಂ

ಮತ್ತೆ ಜನಿಸಿದನೆಂತುಟುಸಿರ್ಗೊಂಡು ಶೀಘ್ರದಿಂ-

ದಿಂತುಟಾದನೆ” ಎಂದು ನಿರ್ಜರೇಶ್ವರನೊರ್ಮೆ

ಬೆಮರ್ದಪಂ ಬೆದರ್ದಪಂ. ತಾನೋಡಿ ಪೋಗಲ್ಕೆ

ಮುಗಿಲ ರಥಮಂ ದೂರಕಂ ಸರಿಸಿದನೆ ಎಂಬ

ಪಾಂಗಿನಿಂದಾಗಸಂ ತಿಳಿಯಾಯ್ತು. ಹನುಮನಂ

ಕಂಡಳ್ಕದವರುಂಟೆ? ರೌದ್ರಮೂರ್ತಿಯೆ ದಿಟಂ!

ನಗಮಿರ್ಪುದುನ್ನತಂ ಭೂರ್ಜವೃಕ್ಷಂಗಳಿಂ

ಪರಿಧಾನಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮಿದೆಂಬ ಪಾಂಗಿನಿಂ.      ೩೦

ಮೇಘದೋಘಂ ತೂಗಿರಲ್ ಸಾನುದೇಶದೊಳ್

ಸಂದಿರ್ದಪುದು ಮತ್ತಮುತ್ತರೀಯದ ತೆರದೆ.

ಸೂರ್ಯನೆಳ್ಚರಿಸಲ್ ಕರಂಗಳಿಂ, ಪರ್ವತಂ

ಧಾತುಮಣಿಶಿಲೆಗಳಿಂ ಪೊಳೆಯುತ್ತೆ ನಿರ್ನೆರಂ

ಕಣ್ಗಳಂ ತೆರೆದಂತೆ ಭಾಸಿಪುದು. ತೋಯೌಘ-

ನಿಸ್ವನಂ ವೇದಘೋಷಸ್ವನಂ. ಸಂಗೀತ-

ಮಂಜುಲನಿನಾದದಂತೆಸೆದತ್ತು ನಿರ್ಝರಿಣಿ

ಪರಿವತುಲ ಮಂದ್ರಗಹನಸ್ವನಂ ಸುಸ್ವನಂ.

ರಾಮಸಂದರ್ಶನೋತ್ಸುಕನದಂ ಪತ್ತಿರಲ್

ಪದಘಾತದಿಂದುಪಲಚಯಮೆಲ್ಲ ಘೂರ್ಣಿತಂ     ೪೦

ಪುಡಿಪುಡಿಯದಾದತ್ತು. ಶಿಖರದೊಳ್ ನಿಂತಿರಲ್

ಹನುಮನಿವುಗಳುಮೆಲ್ಲಮವನ ಪದತಲದಲ್ಲಿ

ನಿಷ್ಪೀಡಿತಂಗಳಾದಪುವೆನಲ್ ಮಾರುತಿಯ

ರೂಪಮೇಂ! ಕಾಂಚನಾಭಂ ಕೇಸರಂಗಳಿಂ

ಮೇರುವಿನ ಖಂಡಮೇಂ ಜಗುಳಿತೋ ಪರಮೇಶ-

ದಿಙ್ಮಹಾತ್ಮೆಗೆ ನೆಲದ ಬಸಿರಿಂದಮೆಂದಿನಂ

ಪ್ರತಿಫಲಿಪ ನಿಜಕಿರಣನಿಕರಮಂ ಕಂಡು ಮೇಣ್

ಸಂಭ್ರಾಂತನಾದಪಂ. ವ್ಯೋಮಗೋಲಕಮಾತ-

ನುತ್ತಮಾಂಗದ ಮಕುಟದಿಂ ರಂಧ್ರಮಂ ತಳೆದು

ನಕ್ಷತ್ರಸಂಕುಲಂ ನೆರೆ ಬಿಳ್ದುದೋ ಎನಲ್             ೫೦

ದೇವಲೋಕದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾದುದು ನೋಡೆ

ಜಯಜಯೋದ್ಘೋಷದೊಡನೊಡನೆ ಆಗಳ್!

  

ಪರ್ವತನಿವಾಸಿಗಳ್ ಯಕ್ಷಕಿನ್ನರರಂತೆ

ಭುಜಗಗಂಧರ್ವಾದ್ಯರೀ ರೂಪಮಂ ಕಾಣ-

ಲೆನುತೆ ಪೊರಮಟ್ಟರೋ, ಮೇಣಾದಿ ದೇವನೆ-

ಳ್ತರವನಳೆಯಲ್ಕಜಂ ಪಲವಾರು ಮೆಯ್ದಳೆದು

ಚಿಮ್ಮಿರ್ಪನೋ ಎಂಬ ಪಾಂಗಿನಿಂ ಪಾರ್ದಪರ್!

ನೋಡುತ್ತುಮಿದನಿಂತು ಸ್ತಬ್ಧಂ ಜಗಚ್ಚಕ್ಷು

ಬೆಳ್ಪಾದಪಂ ಚಂದ್ರಮಂ ಭಯಂದೀವುತುಂ

“ಅಕಟ! ಸಾಲ್ಗುಂ ನಿನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ! ನಾಮಿರ್ಪ      ೬೦

ಲೋಕಮಂ ವಿಚ್ಛಿದ್ರಮಂ ಗೆಯ್ದಪುದು ಎಂದು

ಸ್ತುತಿಸಿದರ್ ವಾಯುಪುತ್ರನನೂರ್ಧ್ವಲೌಕಿಕರ್.

ಪಾತಾಳಲೋಕದಿಂ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯೇಂ

ತಲೆಯ ಪೊರಮಡಿಸಿದನೊ! ಕಂಡದಂ ಹರಿ ಮತ್ತೆ

ತಳೆದಿರ್ದಪನೊ ತನ್ನ ದಿವ್ಯತ್ರಿವಿಕ್ರಮಾ-

ಕೃತಿಯಂ ಗಡೆಂದುದೊಂದೆಡೆಗಿಳೆಯ ಜನಮೆಲ್ಲ-

ಮೇನಿಂತುಟದ್ಭುತಮೊ! ಅಕ್ಕಜಮೊ! ಅಮಮ! ಜಗ-

ದೊಳಗಿದಂ ಕಂಡವರ್ ತಾಮೆಂತು ಧನ್ಯರೋ!

ಪದಯುಗಮನಿಳೆಗೊತ್ತಿ, ಮೊಳಕಾಲ್ಗಳಂ ಬಾಗಿ-

ಸೆಳೆಯುತ್ತೆ ಶ್ವಾಸಮಂ ಬಿಗಿಯುತೆರ್ದೆಯೊಳಗಂತು       ೭೦

ಜೀಂಕಿದಂ ಗಗನಕ್ಕೆ ಪೆರ್ವೆರಲ್ ತುದಿಯಿಂದೆ,

ಕಂಪಿಸಲ್ಕಿಳೆಯೊರ್ಮೆಗರೆಗುಣ್ಪು ಪುಡಿಯಾಯ್ತು

ಸುಳಿಗಾಳಿಯೆಳ್ದು ಮೇಣ್ ತಿರುಗಿದುದು, ಬಲಿಯಂತೆ

ಭೂಧರಂ ರಸೆಯನೇ ಪೊಕ್ಕಿರ್ಪುದಾಕ್ಷಣಂ.

ಶಿವಕಾರ್ಮುಕದಿನಂದು ನಾರಾಯಣಾಖ್ಯಶರ-

ಮೆಂತು ಪೊಣ್ಮಿತೊ ಅದಂ ಪಡಿಮಿಸಲ್ ನೋಂತನೇಂ!

ಸುರರ ಸೊದೆಗೊಬ್ಬಂ ಕರಗಿಪೆನೆನೆ ರಾವಣಂ

ಪೂಡಿರ್ಪುದಸ್ತ್ರಮೇಂ ನಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಬರ್ಪುದೈ

ಎನುತೆ ಭೀತಿಯನಾಂತಿರಲ್ ಸುರೇಂದ್ರಂ ವಲಂ

ಬಳಿಕದೊಳ್ ಮಾರುತಿಯೆ ಪೊಣ್ಮುತುಣ್ಮಿರ್ಪುದಂ

ಕಂಡು -”ಶೈಶವದೊಳಗೆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲಮನೇ

ಪಣ್ಣೆಂದು ತಿಳಿದು ತಾಂ ತಿನಲೆಂದು ಪಾರಿರ್ಪ-

ನಿಂದೇನಜಾಂಡಮಂ ನುಂಗಲ್ಕೆ ಬಂದನೋ!

ಹರಿ ಹರೀ! ರಕ್ಷಿಸೈ” ಎನುತೆ ಕೂಗಿರ್ದಪಂ!

ಮೇಘಶೈವಲಯುಕ್ತಮುಂ ಚಂದ್ರಕುಮುದಾನ್ವಿ

ತಮುಮರ್ಕಕಾರಂಡವಂಗೂಡಿಕೊಂಡಿರ್ಪ

ಗ್ರಹತಾರಕಾಳಿಯೇ ತಿಮಿತಿಮಿಂಗಿಲಕುಲಂ

ನೀಹಾರಿಕಾನಕ್ರನಿಕರಯುತಮುಂ ಸಂದ

ಐರಾವತಾದಿ ದಿಗ್ಗಜಮೆಲ್ಲ ದ್ವೀಪಂಗ

ಳೆನಿಸಿರ್ಪ ಚಂಡಮಾರುತತರಂಗಾನ್ವಿತಂ    ೯೦

ಚಂದ್ರಿಕಾಸಲಿಲಿಸಂಚಯಮಿರ್ಪಪಾರಮಂ

ಗಗನಾರ್ಣವಮನಿಂತು ಹನುಮಂತನೇ ಬೃಹನ್

ನೌಕೆಯಾಗುತೆ ತೇಲುತುಂ ಸಾಗಿ ದಾಂಟಿದಂ!

ಸೀತೆ ಸಿಲ್ಕಿದಳೆಂಬ ಸೊದೆವಾತನುಯ್ದಿರ್ಪ-

ನೀತಂ ಸುಪರ್ಣನೇಂ! ರಾಮನಾ ವಿರಹಮಂ

ತಣಿಸಲ್ಕೆ ಭೇಷಜಮನರಿತಿರ್ಪ ಬೆಜ್ಜನೇಂ!

ಮೇಘಮಾಲಿಕೆಯೀತನಂ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿರ್ಪ

ಪುಷ್ಪಮಾಲಿಕೆಯಾಯ್ತೆ!

ಅಕಟ! ಮತ್ತಿನ್ನಾರೊ

ಸಾಗರದ ಮಥನಕ್ಕೆ ಮಂದರಮನುರಗದಿಂ

ಬಿಗಿದು ತರುತಿರ್ಪರೇಂ! ವಿಷಮೆ ಪುಟ್ಟುಗುಮೆಂದು   ೧೦೦

ಬೆದರಿದಪಳುಮೆ ಕಪಿಯ ಬಾಲಮಂ ಕಂಡು!

~~~~~~~~

ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ....

ಭಾಗ ೨

ತಿಪ್ಪೆ ಸಾಗುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ!

(ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಹಕ್ಕಿ ಹಾರುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ- ಪದ್ಯದ ಅಣಕು- ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಸದ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹೊಳೆದದ್ದು.)

ಹಗಲಿರುಳುಳಿದಾ ಮನೆಮನೆಯಡುಗೆ
ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಬೀದಿಯೆ ನಡುಗೆ
ಗಾವುದ ಗಾವುದ ಗಾವುದ ಮುಂದಕೆ
ತಿಪ್ಪೆ ಸಾಗುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ

ಕರಿನೆರೆ ಬಣ್ಣದ ಪುಚ್ಛಗಳುಂಟು
ಮೂಗನೆ ಸೀಳುವ ವಾಸನೆಯುಂಟು
ಕೊಳೆತಿಹ ಪಳೆತಿಹ ಕಸದ ರಾಶಿಯನೆ
ತುಂಬಿದ ಕಪ್ಪನೆ ವಾಹನವುಂಟು
ತಿಪ್ಪೆ ಸಾಗುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ

ಹೊಗೆಯನು ಬಿಡುತಿಹ ವಾಹನ ಬಂತೇ
ಒಸರಿಸಿ ನರಕದ ಕಾಲುವೆಯಂತೆ
ಆ ವೈತರಣಿಯ ನೀರನು ತಾನೇ
ಹೆಚ್ಚಿಸಲೆನ್ನುತ ಒಯ್ದಿರುವಂತೆ
ತಿಪ್ಪೆ ಸಾಗುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ!

ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೊಲಸೆಲ್ಲ
ಮಂಡಲಗಿಂಡಲಗಳ ಕೆಸರೆಲ್ಲ
ತೇಲಿಸಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಖಂಡಖಂಡಗಳ
ಸಾರ್ವಭೌಮರಾ ನೆತ್ತಿಗೆ ಸೋಕಿ!
ತಿಪ್ಪೆ ಸಾಗುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ

ಮುಟ್ಟಿದೆ ದಿಙ್ಮಂಡಲಗಳ ಅಂಚ
ಆಚೆಗೆ ಚಾಚಿದೆ ತಾನೇ ಕೊಂಚ
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನೇ ಒಡೆಯಲು ಎಂತೋ
ಗುಂಪುಗಟ್ಟುತಿದೆ ಹಾಕಿದೆ ಹೊಂಚ
ತಿಪ್ಪೆ ಸಾಗುತಿದೆ ನೋಡಿದಿರಾ!

-ಗಣೇಶ ಭಟ್ಟ ಕೊಪ್ಪಲತೋಟ

ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ ೧- ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಓದಬೇಕು!

(http://satwadhara.news ಎಂಬ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ ಮಾಲಿಕೆಯ ಲೇಖನ)  

ಚಿತ್ರಕೃಪೆ: ಗೂಗಲ್

             

    ಬಹುಶಃ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಮೊದಲು ಮಾಡುವವರೆಲ್ಲ
ಒಂದಿಷ್ಟು ಕವಿತೆಗಳನ್ನಂತೂ ಬರೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು
ಹಲವರಲ್ಲಿ ಕಂಡು-ಕೇಳಿ ತಿಳಿದ ಸತ್ಯ. ಆ ಬಳಿಕ ಅವರ
ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪದ್ಯವೋ
ಲಲಿತಪ್ರಬಂಧವೋ ಕಥೆಯೋ ಕಾದಂಬರಿಯೋ
ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆಯಷ್ಟೆ.
ಸಹಿತತೆಯೇ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಲಂಕಾರಿಕರು
ಕಾವ್ಯ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದವನು ಕವಿ.
ಕವಿಯ ರಚನೆ ಕಾವ್ಯ, ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ಕಾವ್ಯ,
ರಸಾತ್ಮಕವಾದ ವಾಕ್ಯವೇ ಕಾವ್ಯ,ರಮಣೀಯಾರ್ಥಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ
ಶಬ್ದವೇ ಕಾವ್ಯ- ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ
ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೆಂತೇ ಇರಲಿ.
ಕಾವ್ಯವೆಂದರೇನು ಎಂಬುದರ ಸ್ಥೂಲ ಕಲ್ಪನೆಯಂತೂ
ನಮಗೆಲ್ಲ ಇದ್ದೇ ಇದೆ.

    ಇನ್ನು ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಜನವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು
ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲು,
ಧನಾರ್ಜನೆಗಾಗಿ, ವ್ಯವಹಾರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು
ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ತತ್ಕ್ಷಣದ ನಿರ್ವೃತಿಗೆ
(ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ) ಕಾಂತೆಯಂತೆ
ಉಪದೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ಮಮ್ಮಟ
ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ..
ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲ ಪ್ರಯೋಜನ ಎಂದರೆ
ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಷ್ಟೇ ಆಗಿದೆ. ಯಾರಾದರೂ
ಯಾವುದಾದರೂ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಾವಾಗಿಯೇ
ಮಾಡುತ್ತ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ,
ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಕಾರಣವಲ್ಲವೇ!
ಕವಿಯಾದರೂ ಯಾರ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ತಾನಾಗಿಯೇ ತನ್ನಿಷ್ಟದಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಅನುಭವವೇ ಮುಖ್ಯ
ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಇನ್ನು ಓದುಗರಿಗಾದರೂ ಅಷ್ಟೇ!
ಓದುತ್ತ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು
ಹಾಗೂ ಸಂತೋಷ ಪಡುವುದು ಇದೇ ಕಾವ್ಯವನ್ನು
ಓದುವಾಗ ಇರುವ ಪರಮಾರ್ಥ. ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ
ಯಾರು ತಾನೇ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಆನಂದಾನುಭೂತಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ
ದೊರೆತಾಗ ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮಕಾವ್ಯವೆಂದು
ಪುರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ,ಅಂತಹ ಅನುಭವ ಆಗದಿದ್ದಾಗ
ಅದನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಹೀಗೆ ಕವಿಗಳು ಆತ್ಮಾನಂದಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿಸಿದ
ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ಹೂವಿನಿಂದ ರಸವೆಂಬ
ಮಕರಂದವನ್ನುದುಂಬಿಯಂತೆ ನಾವೂ ಆಸ್ವಾದಿಸೋಣ.
ಕಾವ್ಯಗಳ ಅವಲೋಕನವೇ ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ.
ಇದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಗವರ್ಮನು ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು
ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ ಕೂಡ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾವ್ಯದ
ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ
ಸಂಸ್ಕೃತಾಲಂಕಾರಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದ ಮೂಲಕ
ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ನಾವೂ ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾವ್ಯಗಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು
ಹುಡುಕಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ
ಇದೂ ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನವೇ ಆಗಿದೆ. ಈ
ಲೇಖನಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯವೆಂದರೆ
ಮಾರ್ಗಕಾವ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.
ರಸಮಯವಾದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ
ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು
ಅವಲೋಕಿಸಲು ಇದು ಸಹಾಯಕವಾಗಬಲ್ಲದು
ಎಂದು ನಂಬಿರುವೆ.

    ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ
ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ.
ಗ್ರೀಕಿನ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಕವಿಗಳೊಬ್ಬರು
ಹಳಗನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದಾಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬ
ಕವಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದರಂತೆ- ನೀವು ಒಂದು ಗ್ರೀಕಿನಿಂದ
ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರೀಕಿಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೀರಾ ಅಂತ!
ಹಳಗನ್ನಡ ಈಗಿನವರಿಗೆ ಏಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಡಲೆಯಾಗಿದೆ
ಎಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ.
ಹಳಗನ್ನಡವೇ ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮೂಲವೆಂಬುದರ
ಅರಿವಿದ್ದರೂ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು
ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು
ಕಷ್ಟವೇ ಸರಿ! ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಅಧ್ಯಯನ
ಮಾಡುವವರಿಗೂ ಎಷ್ಟೋ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಕೋಶಗಳು
ಹಾಗೂ ಟೀಕೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ
ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಉಪಾಯವುಂಟು!
ಹೇಗೆ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ
ನೋಡಿ ನಮಗೆ ಆ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥೂಲ
ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೇ ಹಳಗನ್ನಡದ
ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಓದಿ ಓದಿ ಅದರ ಸ್ಥೂಲಪರಿಚಯವಾಗಬಲ್ಲದು.
ಆಮೇಲೆ ಉಳಿದ ರಸಾಸ್ವಾದಕ್ಕೇನೂ ತೊಂದರೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗಾಗಿ ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದಿದ್ದರೂ ಅರ್ಥ/ಅನುವಾದವನ್ನು
ಓದಿಕೊಂಡು ಆಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮೂಲವನ್ನು ಓದಿದಾಗ
ಆಸ್ವಾದನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯದ
ಆಶಯವಂತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಓದಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು
ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಾನುಭವವೇ ಪ್ರಮಾಣ!

    ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ಪದ್ಯ ಹೇಗೆ ಸಹಜವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ
ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಸುಮ್ಮನೆ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ
ಏನಾದರೂ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ "ಪಾಪ! ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದಿರಬೇಕು"
ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ಆತ ಪದ್ಯವನ್ನು ಹಾಡಿಕೊಂಡು
ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ "ಏನೋ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರಬೇಕು!"
ಎಂದು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮುಷ್ಕರಗಳಲ್ಲಿ
"ಬೇಕೇ ಬೇಕು ನ್ಯಾಯ ಬೇಕು" ಎಂದೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ
ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಕೂಗುವಾಗ, ಗಾದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ
ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪದ್ಯದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.
ಅಲ್ಲಿರುವುದೇ ಛಂದಸ್ಸು. ಇದು ಕವಿತೆಗೆ ಒಂದು
ಗೇಯತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಹ್ಲಾದವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಛಂದಸ್ಸಿನ ಆವಶ್ಯಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವವರು
ಈ ಅಂಶವೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸಾಕು.
ತೀನಂಶ್ರೀ ಅವರು ಕೂಡ "ಭಾರತೀಯಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ"ಯಲ್ಲಿ
ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪದ್ಯಗಳೇ ಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಚಂಪೂಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯಪದ್ಯಗಳು ಮಿಶ್ರ ವಾಗಿರುತ್ತವೆ
ಆದರೂ ಉತ್ಕಟವಾದ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವಾಗ
ಕವಿ ಗದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಪದ್ಯವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೂ
ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ
ಛಂದೋಮಯಪದ್ಯದ ವಿಶಾಲತೆ ಮತ್ತು ಸಹಜತೆಯ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ

    ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕವಿಸಮಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಚಿಸೋಣ.
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನಾಗವರ್ಮನ
ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನದಿಂದಲೇ ಆಯ್ದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸರಳವಾದ
ಗದ್ಯಾನುವಾದಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವೆ.

ಕವಿಸಮಯ ಎಂದರೇನು-

ಆವುದಶೇಷಲೋಕವಿಷಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ತಖಿಳಾಗಮಾರ್ಥಮುಂ

ಭಾವಿಪೊಡಲ್ತು ಸತ್ಕವಿಪರಂಪರೆಯಿಂ ಪರಿಗೀತಮಾಗಿ ನಿ-

ಷ್ಕೇವಳಮಾದ ರೂಢಿವಶದಿಂ ಸಲೆ ಸಲ್ವುದಿದಲ್ತೆ ಶಿಷ್ಟಸಂ-

ಭಾವಿತಮಪ್ಪ ಕಾವ್ಯಸಮಯಂ ಭುವನತ್ರಯವಸ್ತುಗೋಚರಂ ||೮೪೪||

(ಆವುದು-ಯಾವುದು, ಅಶೇಷ-ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ, ಲೋಕವಿಷಯಸ್ಥಿತಿ- 
ಲೋಕದ ವಾಸ್ತವಿಕಸ್ಥಿತಿ, ಅಲ್ತು- ಅಲ್ಲವೋ, ಅಖಿಳಾಗಮಮಾರ್ಥಮುಂ-
ಎಲ್ಲ ಆಗಮಗಳ ಅರ್ಥವೂ, ಭಾವಿಪೊಡೆ-ಭಾವಿಸಿದರೆ, 
ಅಲ್ತು-ಅಲ್ಲವೋ, ಸತ್ಕವಿಪರಂಪರೆಯಿಂ-ಸತ್ಕವಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ, 
ಪರಿಗೀತಮಾಗಿ-ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿಷ್ಕೇವಳಮಾದ ರೂಢಿವಶದಿಂ-
ಕೇವಲವಲ್ಲದ ರೂಢಿಯಿಂದ, ಸಲೆ ಸಲ್ವುದು-ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ 
ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಭುವನತ್ರಯವಸ್ತುಗೋಚರಂ-ಮೂರು 
ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ಗೋಚರವಾಗುವುದು, 
ಶಿಷ್ಟಸಂಭಾವಿತಂ ಅಪ್ಪ-ಶಿಷ್ಟರಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಆಗುವ, ಕಾವ್ಯಸಮಯಂ-
 ಕವಿಸಮಯ/ಕಾವ್ಯಸಮಯ, ಇದಲ್ತೆ- ಇದಲ್ಲವೇ!)

ಅಂದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ ಆದರೆ ಕವಿಗಳ
ಪರಂಪರೆಯಿಂದಲೂ ಶಿಷ್ಟರಿಂದಲೂ ಸಹೃದಯದರಿಂದಲೂ
ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಕೆಲವು ರೂಢಿವಶದಿಂದ ಬಂದ ವಿಶೇಷವಾದ
ವಿಷಯಗಳೇ ಕವಿಸಮಯಗಳು. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು
ನೋಡಿದರೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ, ಪಾಪ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ. ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.
“ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಹಾಲಿನಂತೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ" “ಆದರೆ ಇದೊಂದು ಕೆಲಸ
ಅವನ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಕಳಂಕ ತಂದುಬಿಟ್ಟಿತು" ಇಲ್ಲಿ ಕಳಂಕ ಎಂದಾಗ
ಕಪ್ಪು ಎಂಬುದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವು
ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ-
ಸೂರ್ಯ ಬಂದಾಗ ಕಮಲಗಳು ಅರಳುತ್ತವೆ. ನೈದಿಲೆಗಳು
ಬಾಡುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರ ಬಂದಾಗ ಕಮಲಗಳು ಬಾಡುತ್ತವೆ.
ನೈದಿಲೆಗಳು ಅರಳುತ್ತವೆ.ಮೋಡಗಳನ್ನು ಕಂಡು ನವಿಲು
ನರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾತಕಪಕ್ಷಿ ಮಳೆಯ ನೀರನ್ನು ಮಾತ್ರ
ಕುಡಿದು ಬದುಕಿರುತ್ತದೆ. “ಅವನ ಬರುವಿಕೆಗೆ ಅವಳು
ಚಾತಕಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಳು" ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.
ಹಾಗೆಯೇ ಚಕೋರ ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು ಕುಡಿದು ಜೀವಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಕೋಗಿಲೆ ವಸಂತಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಚಿಗುರನ್ನು
ತಿಂದು ಪಂಚಮಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತದೆ. ಆನೆಯ ಕುಂಭಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ
ಮುತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ. ಬಿದಿರನಲ್ಲಿ ಮುತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.
ರೋಹಣಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ರಾತ್ರಿ 
ಹೊತ್ತು ವಿರಹ!ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ತನ್ನ ಜೋಡಿಹಕ್ಕಿಯನ್ನು 
ಕಾಣಲಾರದೇ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಗೋಳಾಡುತ್ತದೆ.
ಇವೆಲ್ಲ ಕವಿಸಮಯಗಳು. ಕೆಲವು ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳು ಹೂಬಿಡಲು
 ಸುಂದರಿಯರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ದೋಹದವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. 
ಉದಾಹರಣೆಗೆ- ಅಶೋಕವೃಕ್ಷ ಹೂಬಿಡಲು
ಸುಂದರಸ್ತ್ರೀ ಅದನ್ನು ಒದೆಯಬೇಕು. ತಿಲಕವೆಂಬ ಹೂವಿನ 
ಗಿಡವನ್ನು ಸುಂದರಿ ನೋಡಿದರೇ ಅದು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. 
ಕುರವಕವನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. 
ಕರ್ಣಿಕಾರದ ಎದುರು ನರ್ತನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಹೀಗೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಕವಿಸಮಯಗಳು. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ 
ಕವಿಗಳು ಬಳಸಿದಾಗ ಪದ್ಯಗಳ ಸೊಗಸು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಅವುಗಳೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ನೋಡೋಣ.

    ಇಂತಹ ಈ ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಕವಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ. 
ಅವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ರುಚಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೇ ಈ ಜಗತ್ತೂ 
ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ. 
ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರೆ ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ 
ಮುಕ್ತವಾದ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ. ವೀಸಾ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಏನೂ ಬೇಡ! 
ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಬರಬಹುದು. ಯಾರ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದೇ 
ವಿಹಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ಹೋಗುವ ಮನಸ್ಸಾದರೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ 
ನಿರ್ಗಮಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವ ತೆರಿಗೆ ಸುಂಕ ಇಲ್ಲ!
ಕಾಲದ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ! ಇಲ್ಲಿರುವ ಕವಿಗಳೆಲ್ಲ 
ಚಿರಂಜೀವಿಗಳು! ಬಂದ ರಸಿಕರಿಗೆ ರೋಗವಾಗಲೀ 
ಮುಪ್ಪಾಗಲೀ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ! ಎಷ್ಟು ಜನರು ಬಂದರೂ
ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವುಳ್ಳ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅನ್ಯಾದೃಶವಾದ 
ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರವಾಗಿಯೇ ಇಷ್ಟೊಂದು
 ಜನರು ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾಲದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೇನೋ! 
ಹೀಗೆ ವಿಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲು ಈ ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನದ 
ಯಾನವಂತೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.